Μία φωνή στην ερημιά: Pierre Drieu La Rochelle

 

Ο Richard Schapke περιγράφει την ιδεολογική πορεία του Pierre Drieu La Rochelle: από δεξιός εθνικιστής μετατράπηκε σε απογοητευμένο φασίστα και υποστηρικτή του πανευρωπαϊσμού και του επαναστατικού σοσιαλισμού, μία διαδρομή που οδήγησε τελικά στη συνεργασία του με τους Γερμανούς και στο τραγικό του τέλος.

«Γεννήθηκα δεξιός και διατήρησα, χάρη στην ανατροφή μου, μία αίσθηση της Αρχής καθώς και ένα άφθαρτο αίσθημα για την πατρίδα. Ωστόσο, χρειάστηκε να μετακινηθώ προς την Αριστερά για να αποκτήσω πλήρη επίγνωση της κοινωνικής αποδιοργάνωσης που προκαλείται από τον παρακμιακό φιλελευθερισμό και από έναν καπιταλισμό στερημένο από κάθε αρετή».

«Δεν αγωνιζόμαστε για τη δικτατορία του προλεταριάτου, ούτε για μια δεξιά δικτατορία. Δεν αγωνιζόμαστε ούτε για το ένα ούτε για το άλλο. Αγωνιζόμαστε εναντίον όλων: αυτό είναι το νόημα του φασισμού».

Ο Πιέρ Ντριού Λα Ροσέλ γεννήθηκε στις 3 Ιανουαρίου 1893 στο Παρίσι, γόνος εύπορης οικογένειας αρχιτεκτόνων. Από νωρίς, ως μαθητής σε ιδιωτικό καθολικό σχολείο, έδειξε έντονο ενδιαφέρον για τον Ναπολέοντα και την Πρώτη Αυτοκρατορία. Στις επιρροές αυτές προστέθηκαν σύντομα ο Φρίντριχ Νίτσε και ο Ζορζ Σορέλ. Το 1910, ο Ντριέ Λα Ροσέλ άρχισε να σπουδάζει ιστορία, αγγλική φιλολογία και νομική στη Σορβόννη. Ωστόσο, απέτυχε στις εξετάσεις του το 1913 και επιστρατεύτηκε άμεσα για τη στρατιωτική του θητεία. Ως στρατιώτης, βίωσε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο από την αρχή του, κατά τη διάρκεια του οποίου τραυματίστηκε δύο φορές.

Οι πρώτες του λογοτεχνικές απόπειρες χρονολογούνται επίσης από την περίοδο του πολέμου. Στην ποιητική συλλογή «Interrogation» (Ανάκριση) του 1917, οι Γερμανοί δεν παρουσιάζονταν ως μισητοί εχθροί —όπως συνηθιζόταν— αλλά μάλλον ως αδέλφια δεμένα με την ίδια μοίρα. «Δεν σας μισώ, αλλά σας αντιμετωπίζω με όλη τη δύναμη των όπλων μου». Η στρατιωτική του θητεία έληξε το 1919 και ο Drieu La Rochelle —ο οποίος δεν αντιμετώπισε ποτέ οικονομικές δυσχέρειες χάρη στην καταγωγή και τον γάμο του— εντάχθηκε σε λογοτεχνικούς κύκλους. Μέσα από τη διαπίστωση της ύπαρξης ενός κόσμου στερημένου από έγκυρες αξίες, γεννήθηκε ο αγώνας ενάντια στη στατική και διεφθαρμένη αστική κοινωνία. Ο μποέμ διανοούμενος έτρεφε αρχικά συμπάθεια για την Action Française, παρόλο που δεν συμμεριζόταν τη γερμανοφοβική της στάση.

Το 1922, ο Drieu La Rochelle δήλωσε:

«Η Ευρώπη, τοποθετημένη ανάμεσα σε δύο αυτοκρατορίες ηπειρωτικών διαστάσεων, αρχίζει να υποφέρει από τη διαίρεσή της σε 25 κράτη, κανένα εκ των οποίων δεν είναι σε θέση να υπερέχει των υπολοίπων ή να τα εκπροσωπεί όλα με αξιοπρέπεια... Ίσως καταφέρουμε να αφυπνίσουμε τη νεκρή ψυχή της ευρωπαϊκής πατρίδας μέσω της ομοσπονδιακής πρακτικής...»

Αυτός ο πανευρωπαϊσμός συμπληρωνόταν από την αναζήτηση μιας λειτουργικής πολιτικής τάξης πραγμάτων. Το 1927, ως ιδεολόγος —που βρισκόταν πλέον σε φάση ωρίμανσης— δημοσίευσε στο περιοδικό «European Review» το άρθρο «Καπιταλισμός, Κομμουνισμός και Ευρωπαϊκό Πνεύμα». Το παραδοσιακό αξιακό σύστημα είχε καταστραφεί παγκοσμίως εξαιτίας του Παγκοσμίου Πολέμου και κάθε προσπάθεια διάσωσής του αποδεικνυόταν μάταιη. Στα μάτια του Drieu La Rochelle, δεν υπήρχαν πλέον ούτε Θεός, ούτε αριστοκρατία, ούτε αστική τάξη, ούτε ιδιοκτησία, ούτε πατρίδα, ούτε προλεταριάτο. «Υπάρχουν μόνο άνθρωποι που αναγκάζονται να δημιουργήσουν κάτι καινούργιο για να μην πεθάνουν». Ο ίδιος επεσήμαινε στους ορθόδοξους μαρξιστές ότι υπήρχαν περισσότερες από δύο τάξεις και ότι η κοινωνική δομή μεταβαλλόταν διαρκώς. Το άρθρο υποστήριζε έναν κομμουνισμό τροποποιημένο από καπιταλιστικές επιρροές, ως μια εδραιωμένη ευρωπαϊκή αντίθεση απέναντι στη Δύση.

Στο «Γενεύη ή Μόσχα» (1928), ο Drieu La Rochelle ανέπτυξε τις απόψεις του:

«Αυτός θα είναι, αναμφίβολα, ένας πολύ παράξενος πολιτισμός: 

αφηρημένος, μηχανικός και σουρεαλιστικός, προσηλωμένος στον αθλητισμό και εξαρτημένος από τα ναρκωτικά, εμμονικός με τον αυνανισμό και τον μαλθουσιανισμό... όχι καλλιτεχνικός, αλλά μάλλον επιστημονικός και δεισιδαίμονας — όπως ακριβώς εξαπλώνεται τώρα ανάμεσά μας, προς τρόμο μας, ωθούμενος εξίσου από τον καπιταλισμό και τον μαρξισμό, δηλαδή τόσο από το Σικάγο όσο και από τη Μόσχα».

Ο κομμουνισμός και ο καπιταλισμός υπήρξαν εξίσου εχθροί της Ευρώπης, «αχώριστοι φορείς της καταστροφής των γνωστών πολιτισμών».

«Η Ευρώπη απειλείται από τον αμερικανικό καπιταλισμό και τον ρωσικό ιμπεριαλισμό... Αποτελεί το πεδίο μάχης όπου τα δύο συστήματα συγκρούονται ανοιχτά... Οφείλουμε να δημιουργήσουμε την Ευρώπη, όπως είναι απαραίτητο να αναπνέουμε για να μην πεθάνουμε. Οφείλουμε να δημιουργήσουμε την Ευρώπη αν δεν θέλουμε να συμπεριφερόμαστε σαν Μπολσεβίκοι της Αριστεράς ή της Δεξιάς, αν δεν θέλουμε να στήσουμε μια τεράστια πυρά στην οποία, μέσα σε είκοσι χρόνια, θα καούν κάθε πολιτισμός, κάθε ελπίδα και κάθε ανθρώπινη τιμή».

Ο Drieu απέρριψε τις παλιές πατρίδες που διαμέλισαν την Ευρώπη και τάχθηκε υπέρ του αγώνα ενάντια στις παλιές μορφές.

Κατά συνέπεια, το 1930/31, αρνήθηκε να ενταχθεί στη Λεγεώνα της Τιμής, καθώς η αποδοχή αυτής της διάκρισης δεν ήταν συμβατή με τον αγώνα του κατά της αστικής κοινωνίας. Το 1931 έγραψε το δοκίμιο «Η Ευρώπη ενάντια στις πατρίδες». Στη νέα Ευρώπη, θα έπρεπε να γίνονται σεβαστές οι εθνοτικές ιδιαιτερότητες. Ο Drieu La Rochelle οραματιζόταν την αυτονομία για την Αλσατία-Λωρραίνη, ενώ σε περιοχές όπως η Σαβοΐα ή η Κορσική θα έπρεπε να διεξαχθεί δημοψήφισμα σχετικά με την κρατική υπαγωγή. Μετά τις ταραχές του Φεβρουαρίου του 1934, οι οποίες είχαν χαρακτήρα εμφυλίου πολέμου, επήλθε η οριστική του ρήξη με τη δημοκρατία και τον καπιταλισμό.

Στο άρθρο του «Ενάντια στη Δεξιά και ενάντια στην Αριστερά», ζήτησε τη συγκρότηση ενός νέου τύπου κόμματος:

«Αυτό το κόμμα οφείλει, αν θέλει να επιβιώσει, να αγωνιστεί ενάντια στα εξής: 1. τους μοναρχικούς, τις αντιδραστικές κλίκες που εξαγοράζονται από το κεφάλαιο και χειροκροτούν τους κοινοβουλευτικούς και τους δημοσιογράφους της παλιάς Δεξιάς· 2. τους ριζοσπάστες και τους σοσιαλιστές που μιμούνται την παλιά κοινοβουλευτική ρουτίνα και επωφελούνται από το παλιό παιχνίδι της σιωπηρής συνεννόησης μεταξύ καπιταλισμού και εκπροσώπων της δημοκρατίας· 3. τους κομμουνιστές, οι οποίοι απομονώνονται με στείρες και στενόκαρδες εργατικές πολιτικές. Αυτό το κόμμα θα ενώσει τους απογοητευμένους ριζοσπάστες, τους συνδικαλιστές που δεν είναι κομματικά στελέχη, τους Γάλλους σοσιαλιστές, τους παλαιούς αγωνιστές και τους εθνικιστές που δεν επιθυμούν να γίνουν δολώματα για τους ελιγμούς του κεφαλαίου».

Από τότε και στο εξής, ο Drieu La Rochelle αυτοπροσδιοριζόταν ως φασίστας. Αντιλαμβανόταν τον φασισμό ως το πολιτικό κίνημα της ευρωπαϊκής νεολαίας που ήταν πρόθυμη να ανανεωθεί.

«Ο φασισμός είναι ένας αναμορφωμένος σοσιαλισμός, αλλά ένας σοσιαλισμός που, κατά τη γνώμη μου, διαθέτει περισσότερο πλούτο και ενέργεια από εκείνον των παλαιών πολιτικών κομμάτων».

Ο Ντριέ Λα Ροσέλ απογοητεύτηκε βαθύτατα από τη συμμαχία του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γαλλίας (CPF) με τους σοσιαλιστές και τους Ριζοσπάστες στο πλαίσιο του Λαϊκού Μετώπου του 1935.

«Αντιθέτως, ήθελα να ενώσω τους διαδηλωτές της 6ης Φεβρουαρίου με εκείνους της 9ης Φεβρουαρίου, τους φασίστες με τους κομμουνιστές».

Τον Σεπτέμβριο του 1935 ταξίδεψε στη Γερμανία, όπου συναντήθηκε με τον παλιό του φίλο Ότο Άμπετς και με τον Ερνστ φον Σάλομον. Το Συνέδριο του Κόμματος του Ράιχ στη Νυρεμβέργη του άφησε πολύ ισχυρή εντύπωση:

«Αυτό που είδα ξεπέρασε κάθε προσδοκία μου. Ήταν μεθυστικό και τρομακτικό. Μου φαίνεται όλο και πιο βέβαιο ότι το μέλλον, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, δεν θα είναι ειρηνικό. Σε κάθε περίπτωση, είναι αδύνατον για τη Γαλλία να εξακολουθήσει να υφίσταται ακίνητη δίπλα σε μια τέτοια Ευρώπη... Η παρέλαση των επίλεκτων στρατευμάτων, ντυμένων εξ ολοκλήρου στα μαύρα, διέθετε μια υπερήφανη μεγαλοπρέπεια. Από την εποχή των ρωσικών μπαλέτων, δεν έχω βιώσει αντίστοιχο καλλιτεχνικό συγκλονισμό».

Το ταξίδι συνεχίστηκε κατόπιν στη Μόσχα — η αμφίσημη σχέση με τον κομμουνισμό θα συνόδευε τον Drieu La Rochelle σε όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Το 1936, εντάχθηκε στο Parti Populaire Français (PPF), το οποίο είχε ιδρύσει ο πρώην πολιτικός του CPF, Jacques Doriot, και στο οποίο διετέλεσε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής καθώς και συνεργάτης της κομματικής εφημερίδας «National Emancipation». Η βάση του PPF αποτελούνταν κυρίως από διανοούμενους και εργάτες. Το πρόγραμμά του απέρριπτε την ταξική πάλη, τον εξισωτισμό και την κρατικά ελεγχόμενη οικονομία. Προβλεπόταν ότι οι εργάτες θα λάμβαναν μερίδια επί των παραγόμενων αγαθών ή θα συμμετείχαν στα κέρδη. Τα μερίδια αυτά θα συγκροτούσαν το «κοινωνικό ταμείο» (*fonds social*), μέσω του οποίου η εργατική τάξη θα απαλλασσόταν από την κατάσταση του προλεταριάτου και θα εξισωνόταν κοινωνικά. Μετά από δυόμισι χρόνια, το 1939, αποχώρησε από το κόμμα, καθώς —κατά την κρίση του Drieu La Rochelle— ο Doriot παραμελούσε τον σοσιαλισμό και έθετε τα εθνικά συμφέροντα της Γαλλίας σε δεύτερη μοίρα έναντι εκείνων του Άξονα. Ο ίδιος συγκλονίστηκε από την προσάρτηση της Τσεχοσλοβακίας, καθώς με αυτή την κίνηση ο Χίτλερ επέστρεφε στις παλιές μεθόδους της ιμπεριαλιστικής πολιτικής κατάκτησης.

Το βιβλίο «Gilles», που εκδόθηκε το 1939, λειτούργησε ως μανιφέστο ακτιβισμού. Ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος πολέμησε στο πλευρό του Φράνκο κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου, ως μέλος του Τάγματος «Ζαν ντ’ Αρκ»: «Ήταν μόνος, βρήκε ξανά τον εαυτό του. Τι ήταν επί είκοσι χρόνια; Τίποτα... Τώρα, για άλλη μια φορά, μπορούσε να είναι ο εαυτός του». Όσον αφορά τον πολιτικό αγώνα, ειπώθηκαν τα εξής:

«Ανοίξτε αμέσως ένα γραφείο για τη συγκρότηση μαχητικών ομάδων. Όχι διακηρύξεις, όχι προγράμματα, όχι νέο κόμμα. Μόνο μαχητικές ομάδες, που να αυτοαποκαλούνται μαχητικές ομάδες... Καταλάβετε μια εφημερίδα της Δεξιάς και μία της Αριστεράς, τη μία μετά την άλλη. Βάλτε να δείρουν κάποιον μέσα στο σπίτι του. Πάνω απ’ όλα, μείνετε μακριά από τη ρουτίνα των παλιών κομμάτων, τις διακηρύξεις, τις συγκεντρώσεις, τα άρθρα στις εφημερίδες και τους λόγους. Και θα σχηματίσετε αμέσως ένα ισχυρό κίνημα ενότητας. Τα φράγματα ανάμεσα σε Δεξιά και Αριστερά θα γκρεμιστούν για πάντα και ρεύματα ζωής θα ξεχυθούν προς κάθε κατεύθυνση. Δεν νιώθετε πώς φουσκώνει το ρεύμα; Είναι εδώ, μπροστά μας· μπορεί να κατευθυνθεί προς την επιθυμητή κατεύθυνση, αλλά πρέπει να κατευθυνθεί αμέσως, πάση θυσία»

Μετά την κατάρρευση της Γαλλίας το 1940, ο Pierre Drieu La Rochelle αναδείχθηκε σε μία από τις ηγετικές μορφές των συνεργατών των ναζί. Θεωρούσε τους κομμουνιστές, τους ελευθεροτέκτονες, τους Εβραίους και τους σοσιαλιστές υπεύθυνους για την καταστροφή της εθνικής βούλησης για αυτοεπιβεβαίωση. Ο συγγραφέας προσδοκούσε μια δίκαιη κοινωνική αναδιοργάνωση της Ευρώπης και την ευρωπαϊκή ενότητα, εγχειρήματα που τελικά είδε να αποτυγχάνουν εξαιτίας του γερμανικού ιμπεριαλισμού. Το ιδανικό του ήταν μια ευρωπαϊκή αυτοκρατορία στα πρότυπα της μεσαιωνικής Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, θεμελιωμένη στις αρχές του εθνικιστικού σοσιαλισμού. Μάταια παρότρυνε τον τότε Γερμανό πρεσβευτή Abetz να προχωρήσει στη δημιουργία ενός ενιαίου γαλλικού κόμματος. Ωστόσο, οι Γερμανοί δεν το επιθυμούσαν αυτό, επιδιώκοντας αντιθέτως συστηματικά τη διάσπαση των συνεργατών. Ο Drieu La Rochelle αντιτάχθηκε στον αρχηγό του κράτους, Στρατάρχη Pétain, τον οποίο θεωρούσε ενσάρκωση μιας παρωχημένης νοοτροπίας. Δεν έτρεφε επίσης καμία συμπάθεια για τον αμφιλεγόμενο Laval.

Τον Δεκέμβριο του 1940, ο Abetz παραχώρησε στον Drieu La Rochelle ευρεία ελευθερία δράσης και τον έλεγχο της εφημερίδας *Nouvelle Revue Française*. Το έντυπο αυτό μετατράπηκε σε πνευματικό κέντρο του δωσιλογισμού. Ο Χίτλερ παρομοιαζόταν με τον Ναπολέοντα, ενώ ο Γερμανός ηγέτης παρουσιαζόταν ως ο κήρυκας ενός νέου ευρωπαϊκού σοσιαλισμού. Σύντομα, ο κύκλος αυτός ήρθε σε επαφή και με τον Ernst Jünger, ο οποίος υπηρετούσε στο Παρίσι, καθώς και με τον Carl Schmitt.

Ένα ταξίδι στη Γερμανία τον Οκτώβριο του 1941 λειτούργησε ως αφυπνιστική εμπειρία. Ο χιτλερισμός αποδείχθηκε περισσότερο εθνικιστικός παρά σοσιαλιστικός. Κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού, ο Drieu La Rochelle, μαζί με τον Robert Brasillach, εκπροσώπησε τη Γαλλία στο Συνέδριο Συγγραφέων της Βαϊμάρης, το οποίο διοργανώθηκε από τον Goebbels. Εκεί ιδρύθηκε η «Ευρωπαϊκή Ένωση Συγγραφέων», τα μέλη της οποίας τύγχαναν κάθε είδους υποστήριξης εντός της γερμανικής σφαίρας επιρροής. Την περίοδο 1942-1943, ο συγγραφέας επανεντάχθηκε προσωρινά στο PPF. Ωστόσο, άρχισε να απογοητεύεται όλο και περισσότερο από τις πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις, ενώ έκαναν την εμφάνισή τους οι πρώτες σκέψεις για αυτοκτονία. Τον Απρίλιο του 1943, ο Drieu La Rochelle μετακινήθηκε στο περιοδικό «Révolution Nationale».

Όταν ο Μουσολίνι ανατράπηκε τον Ιούλιο του 1943, σημείωσε στο ημερολόγιό του: «Οι Μαρξιστές είχαν δίκιο: τελικά, ο φασισμός δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μια άμυνα της αστικής τάξης. Τώρα (και αυτό συμβαίνει εδώ και έναν χρόνο), όλες μου οι επιθυμίες στρέφονται προς τον κομμουνισμό». Αυτό εξακολουθούσε να είναι προτιμότερο από τον καπιταλισμό και τον αμερικανισμό. Τον Αύγουστο του 1943, ο Ντριέ λα Ροσέλ άσκησε δριμεία κριτική στο ιταλικό κορπορατιστικό σύστημα. Ο Μουσολίνι ήταν ανέκαθεν δέσμιος του Στέμματος, της Εκκλησίας και του κεφαλαίου, και δεν έδειχνε κανένα σημάδι κοινωνικής επανάστασης.

«Από κοινωνική άποψη, το έργο του φασισμού υπήρξε πάντοτε ανεπαρκές. Ο κορπορατισμός δεν αποτελεί λύση. Όπως απέδειξε την ανεπάρκειά του στη Γαλλία, πιστεύω ότι το ίδιο συνέβη και στην Ιταλία. Ο κορπορατισμός είναι χρήσιμος μόνο ως δρόμος προς τον σοσιαλισμό· αν όμως μετατραπεί σε τροχοπέδη, το μόνο που προκαλεί είναι δυσαρέσκεια... Ο ιταλικός κορπορατισμός, λόγω των ελλείψεων και των ασαφειών του, χρησιμεύει ως πρότυπο για όλα εκείνα τα διστακτικά και συγκαλυμμένα καθεστώτα που προσπαθούν να πορευτούν αμήχανα ανάμεσα στη δημοκρατική-καπιταλιστική και τη σοσιαλιστική περίοδο. Το σύστημα αυτό το μόνο που πέτυχε ήταν να ενισχύσει τα μονοπώλια και τα τραστ υπό τον δειλό έλεγχο του κράτους. Παρεμπιπτόντως, έχουμε φτάσει πλέον σε μια παράδοξη κατάσταση: ο καπιταλισμός άρχισε να απεχθάνεται τον κορπορατισμό, τον οποίο κάποτε αποδεχόταν ως τη σωτηρία του»

Τον Οκτώβριο του 1943 ακολούθησε ανοιχτή κριτική προς τη γερμανική πλευρά:

«Δεν μπορεί να κρυφτεί ότι οι Γάλλοι, οι οποίοι αναζήτησαν τη στήριξη των Γερμανών για την ανοικοδόμηση της χώρας τους, έχουν δεσμευτεί με τρόπο επιζήμιο. Στη γερμανική πολιτική δεν βρήκαν σχεδόν καθόλου ίχνη οικουμενικότητας ή ευρωπαϊκής «συστηματοποίησης», όπως ανέμεναν»

Μια καταχώριση ημερολογίου με ημερομηνία 1ης Μαρτίου 1944 αναφέρει:

«Οι Γερμανοί είναι πολιτικά μηδενικά. Ολόκληρη η ρωμαϊκού τύπου πολιτική τους, που βασίζεται στην ωμή κυριαρχία, δεν αποδίδει καρπούς. Τι ευρωπαϊκή παρακμή! Η Γερμανία, ανίκανη όπως η Αγγλία και η Γαλλία! Έπειτα από έναν αιώνα μικροαστικού πολιτισμού, δεν υπάρχει πλέον πολιτική ιδιοφυΐα. Ο Χίτλερ είναι Γερμανός επαναστάτης, αλλά όχι Ευρωπαίος... Δεν είναι αρκετά σοσιαλιστής — περισσότερο εθνικιστής παρά σοσιαλιστής — περισσότερο μιλιταριστής παρά πολιτικός»

Το άρθρο «Απολογισμός του Φασισμού» (Fascist Balance Sheet), που γράφτηκε την ίδια περίοδο, απαγορεύτηκε. Σύμφωνα με τον Drieu La Rochelle, η γερμανική πολιτική απέτυχε σε όλες τις κατεχόμενες χώρες εξαιτίας προκαταλήψεων, παλαιών πολεμικών συνηθειών και παρωχημένων διπλωματικών πρακτικών. Η Γερμανία δεν κατάφερε να μετατρέψει τον κατακτητικό της πόλεμο σε επαναστατικό πόλεμο. Η εθνικοσοσιαλιστική επανάσταση φαινόταν να έχει αποτύχει σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Ασκήθηκε κριτική στην προσάρτηση της Τσεχοσλοβακίας, της Αλσατίας, της Βόρειας Γαλλίας και της Πολωνίας, καθώς και στη λεηλασία της Ευρώπης από τη Γερμανία ή στη διατήρηση των αιχμαλώτων πολέμου. Σε μια ενωμένη Ευρώπη, η Γερμανία θα αποτελούσε ούτως ή άλλως την ηγέτιδα δύναμη, επομένως οι υπερβολές αυτές φάνταζαν εντελώς περιττές. Ο Drieu La Rochelle ζητούσε τη σύναψη συνθηκών ειρήνης και τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής τελωνειακής ένωσης. Ο απώτερος στόχος ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, οι οποίες θα προέκυπταν μέσα από δημοψηφίσματα στη Γαλλία, το Βέλγιο, την Ολλανδία, τη Νορβηγία και τη Δανία. Η Wehrmacht θα έπρεπε να αποτελέσει τον πυρήνα του ευρωπαϊκού στρατού, με τα Waffen-SS να λειτουργούν ως το επίκεντρο της μαχητικής ευρωπαϊκής νεολαίας.

«Η εθνικοσοσιαλιστική επανάσταση δεν ολοκληρώθηκε πλήρως σε κανέναν τομέα... Έδειξε υπερβολική υποχωρητικότητα απέναντι στα μέλη της παλαιάς στρατιωτικής και οικονομικής ηγεσίας και υπήρξε υπερβολικά επιεικής με το καπιταλιστικό κατεστημένο και τις παλαιές ελίτ».

Παρ' όλα αυτά, ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ είχαν ανοίξει ένα μεγάλο ρήγμα στο καπιταλιστικό μέτωπο.

«Ως προς αυτό, δεν θα έχουμε κάνει λάθος. Εμείς, οι Ευρωπαίοι φασίστες, θα έχουμε υπάρξει πραγματικά επαναστάτες, όπως ακριβώς θέλαμε. Μπορούμε να πεθάνουμε ήσυχοι. Επιτελέσαμε ένα έργο που άλλοι, πέρα ​​από εμάς στην Ευρώπη, δεν μπόρεσαν να φέρουν εις πέρας. Αργότερα, οι κομμουνιστές θα διαπιστώσουν ότι τους ανοίξαμε τον δρόμο — ένα μονοπάτι στο οποίο εκείνοι προχωρούσαν διστακτικά στην αρχή».

Αφού οι Αμερικανοί κατέλαβαν το Παρίσι τον Αύγουστο του 1944, ο Drieu La Rochelle πέρασε στην παρανομία για να γλιτώσει από τη σκληρή εκδίκηση των νικητών. Στην αλλαγή του χρόνου, σημείωσε στο ημερολόγιό του:

«Τι θα απογίνω; Δεν ξέρω, δεν έχει σημασία. Το δίλημμα ανάμεσα στη δημοκρατία και τον κομμουνισμό δεν με ενδιαφέρει. Υποστήριζα την Ευρώπη, αλλά η Ευρώπη καταστράφηκε από τον Χίτλερ το 1940· υποστήριζα τον ευρωπαϊκό σοσιαλισμό, αλλά αυτός δεν υφίσταται πλέον σήμερα, καθώς η Ευρώπη έχει μοιραστεί ανάμεσα στους Αγγλοαμερικανούς και τους Ρώσους».

Το 1945, ο Drieu La Rochelle έγραψε την «Μυστική Έκθεση» ως την πολιτική του διαθήκη. Κατηγόρησε τον Χίτλερ ότι κατέστρεψε την Ευρώπη εξίσου με τους Συμμάχους.

«Ανήκω σε εκείνους τους διανοούμενους που έχουν ως ρόλο να βρίσκονται στη μειοψηφία... Είμαι περήφανος που υπήρξα ένας από αυτούς τους διανοούμενους. Αργότερα, οι άνθρωποι θα μας εξετάζουν με περιέργεια, για να ακούσουν έναν τόνο διαφορετικό από τον συνηθισμένο. Και αυτός ο αμυδρός τόνος θα δυναμώνει όλο και περισσότερο... Δεν είμαι μόνο Γάλλος, είμαι Ευρωπαίος. Το ίδιο κι εσείς, ασυνείδητα ή συνειδητά. Όμως παίξαμε, κι εγώ έχασα. Ζητώ τον θάνατο».

Στις 15 Μαρτίου 1945, ο Πιερ Ντριού Λα Ροσέλ έθεσε τέρμα στη ζωή του στο Παρίσι, χρησιμοποιώντας μια συσκευή αερίου και χάπια, προκειμένου να αποφύγει μια προαναγγελθείσα δίκη-παρωδία, της οποίας η έκβαση ήταν αναμφίβολη δεδομένων των συνθηκών που περιφρονούσαν κάθε αρχή του κράτους δικαίου.

ΠΗΓΗ

Pierre Drieu La Rochelle: Βιογραφικό Σημείωμα

 

Ο Pierre-Eugéne Drieu La Rochelle γεννήθηκε στο Παρίσι στις 3 Ιανουαρίου 1893, σε μια οικογένεια που ανήκε στα τυπικά γαλλικά κοινωνικά και πολιτιστικά στρώματα που ο ίδιος θα όριζε, σε ένα από τα πιο επιτυχημένα μυθιστορήματά του, ως την «ονειρική αστική τάξη». Σε ηλικία μόλις οκτώ ετών, εισήλθε στο οικοτροφείο Sainte Marie de Monceau που διηύθυναν οι «Μαριανοί Πατέρες». Θυμόταν εκείνα τα χρόνια λέγοντας ότι δεν είχε φίλους και ότι τον αγνοούσαν όλοι. Ωστόσο, σύντομα έγινε ο έξυπνος και πονηρός τύραννος των συμμαθητών του («Επέβαλα σεβασμό», θα έλεγε αργότερα). Σε νεαρή ηλικία, ανακάλυψε τους συγγραφείς που θα γίνονταν μέντορες για όλη του τη ζωή, ιδιαίτερα τον Barrès και τον Nietzsche («ο άγιος που ανακοινώνει τον ήρωα»), των οποίων τα βιβλία «Ένας ελεύθερος άνθρωπος» και ο «Ζαρατούστρα» τα διάβαζε με ιδιαίτερο πάθος.

Σχετικά με την πνευματική τροφή των παιδικών του χρόνων, έγραψε σε ένα κεφάλαιο —με εμβληματικό τίτλο «Αναγνώσεις και Μάχες»— του αυτοβιογραφικού του βιβλίου «Stato Civile» (1921): «Ορίστε τα κλασικά μου έργα, τα βιβλία που μου αφηγήθηκαν τη ζωή μου εκ των προτέρων. Ήταν μια αρρενωπή ιστορία, διαφορετική από τις αναμνήσεις και τις εξομολογήσεις μου, που θα έρθουν όταν πλησιάζει το τέλος μου».

Στο Sainte Marie, ονειρευόταν να γίνει στρατιώτης και να πάει μια μέρα στο Σουδάν ως διοικητής μιας φρουράς. Εν τω μεταξύ, αρκούνταν στο να είναι, ανάμεσα στα αγόρια του οικοτροφείου, ο ηγέτης των δημοκρατικών και των βοναπαρτιστών εναντίον των μοναρχικών. Στα δεκαπέντε του, επισκέφθηκε την Αγγλία για πρώτη φορά. Έγινε το δεύτερο σπίτι του και την αγάπησε μέσα από τον Κόλεριτζ και τον Σαίξπηρ.

Το 1910, εισήλθε στην École des Sciences Poliques και γράφτηκε σε μαθήματα νομικής, ενώ παράλληλα σπούδαζε στη Σορβόννη για να αποκτήσει δίπλωμα αγγλικής γλώσσας. Τα ενδιαφέροντά του επικεντρώνονταν στην ιστορία και την πολιτική οικονομία. Ο Σοπενχάουερ έγινε ένας από τους αγαπημένους του φιλοσόφους. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, που ορίζεται ως «ο αναπόφευκτος ρομαντισμός των δεκαοκτώ», ο ίδιος, όπως και οι συνομήλικοί του, είχε την πρώτη του σεξουαλική εμπειρία με μια πόρνη, την οποία αργότερα θα περιέγραφε στο βιβλίο του «Ο άντρας που περιβάλλεται από γυναίκες» (1925). Έγινε φίλος με τον Raymond Lefebvre και τον Vaillant-Couturier, τους μελλοντικούς ηγέτες του γαλλικού κομμουνισμού, και παρόλο που δήλωνε αριστερός, διάβαζε και μελετούσε δεξιούς πολιτικούς συγγραφείς και όλους τους δασκάλους της αντεπανάστασης.

Ανακάλυψε τα πολιτικά κινήματα της εποχής του, ορίζοντας τα ως αιρέσεις, και σε καθένα από αυτά βρήκε κάτι ταυτόχρονα ελκυστικό και αποκρουστικό. Το 1913, ανακάλυψε τον έρωτα. Ερωτεύτηκε την Colette Jeramec, την αδερφή ενός συμμαθητή του, και ταυτόχρονα βίωσε την αποτυχία. Στην πραγματικότητα, αυτός ο γοητευτικός, καλλιεργημένος και έξυπνος μαθητής απέτυχε παταγωδώς στις τελικές του εξετάσεις στην École des Sciences Poliques. Έγραψε: «Απέτυχα σε αυτήν την εξέταση επειδή οι διευθυντές του σχολείου το ήθελαν έτσι, και όχι με δικό μου λάθος. Ήθελαν να με τιμωρήσουν για την εσωτερική μου αναταραχή». Σκεφτόταν σοβαρά την αυτοκτονία, την αυτοκτονία που είχε ανακαλύψει κατά τη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας και η οποία θα διαπερνούσε την επίγεια ύπαρξή του, σφραγίζοντάς την οριστικά στις 16 Μαρτίου 1945.

Κλήθηκε για στρατιωτική θητεία και τοποθετήθηκε στο 5ο Σύνταγμα Πεζικού που στάθμευε στο Παρίσι. Μεταξύ πορειών και ασκήσεων, είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει τις διαλέξεις του Bergson και να παρακολουθήσει παραστάσεις των Ρωσικών Μπαλέτων. Κατά τη διάρκεια της άδειάς του, επισκέφθηκε τη Γερμανία. Με το ξέσπασμα του πολέμου, έφυγε για το μέτωπο και στις 23 Αυγούστου 1914 τραυματίστηκε από χειροβομβίδα στο Σαρλερουά. Κατά τη διάρκεια της ανάρρωσής του, έγραψε τα πρώτα του ποιήματα, τα οποία συγκεντρώθηκαν και δημοσιεύθηκαν από τον εκδοτικό οίκο Gallimard το 1917 σε έναν τόμο με τίτλο «Ανακρίσεις» (Interrogation). Απευθύνθηκε στους συγχρόνους του με ένα πολεμικό τραγούδι στο οποίο δήλωνε ότι «το όνειρο είναι δράση και η δράση είναι όνειρο». Τραυματίστηκε δύο φορές ακόμη, στις 29 Οκτωβρίου του ίδιου έτους και στις 25 Φεβρουαρίου 1916.

Τον Οκτώβριο του επόμενου έτους παντρεύτηκε την Colette Jeramec. Αποστρατευμένος τον Μάρτιο του 1919, ο Drieu ξεκίνησε τη συνεργασία του με την «Nouvelle Revue Française» και γνώρισε νέους φίλους, ιδιαίτερα τον Aldous Huxley και τον Ortega y Gasset. Εκείνη τη χρονιά πήγε στην Αφρική και συμμετείχε σε μερικές ντανταϊστικές εκδηλώσεις. Το 1922 γνώρισε την Emma Besnard στο Αλγέρι, η οποία αργότερα θα γινόταν ο χαρακτήρας Pauline στο βιβλίο του «Gilles». Μαζί της επισκέφθηκε το Τιρόλο, όπου έγραψε το πρώτο του δοκίμιο πολιτικής ανάλυσης, το «Mesure de la France», και στη συνέχεια τη Βενετία. Την επόμενη χρονιά χώρισε από την Colette. Ο εξαιρετικά καρτεσιανός τίτλος «Mesure de la France» τον έκανε γνωστό τόσο στο δεξιό όσο και στο αριστερό κοινό λόγω των θέσεών του για μια «ευρωπαϊκή» πολιτική λύση για τη Γαλλία. 

Το 1924, δημοσίευσε την πρώτη του συλλογή διηγημάτων, «Plainte contre inconnue» (Καταγγελία κατά αγνώστων), σύχναζε στην ομάδα των σουρεαλιστών και έγινε φίλος με τον Louis Aragon, στον οποίο αφιέρωσε το "L'homme couvert de femmes" (1925), και με τον Jacques Rigaut, τον πρωταγωνιστή του "La valise vide" (Η άδεια βαλίτσα) του Gonzague. Το λογοτεχνικό ειδύλλιο και η φιλία με τους σουρεαλιστές έληξαν τον Αύγουστο του επόμενου έτους με μια ανοιχτή επιστολή προς τον Aragon και τους φίλους του. Το 1927 δημοσίευσε δύο βιβλία, "La suite dans le idees" και "Le jeune européen", ακολουθούμενα από τα "Gèneve ou Moscou" (1928) και "Bleche" (1928). Αν και απεχθανόταν τον γάμο, τον Οκτώβριο του ίδιου έτους παντρεύτηκε για δεύτερη φορά.

Πήγε στην Ελλάδα και με την επιστροφή του στην Γαλλία ξεκίνησε το προσχέδιο του "Une femme à sa fenêtre" (Μία γυναίκα στο παράθυρο της) που κυκλοφόρησε το 1930. Το 1929, μετά την αυτοκτονία του Rigaut, έγραψε τα «Adieu à Gonzague» και «Le feu follet» (Φλόγα που τρεμοσβήνει). Το τελευταίο έγινε γρήγορα μπεστ σέλερ και στις αρχές της δεκαετίας του 1960 γνώρισε μια δεύτερη επιτυχία χάρη στην αριστοτεχνική κινηματογραφική μεταφορά του Λουί Μαλ και την ερμηνεία του Ρονέ. Το 1931, αρνήθηκε τη Λεγεώνα της Τιμής, στην οποία του είχε προσφερθεί ο τίτλος από τον Maurice Martin du Gard, και δημοσίευσε ένα δεύτερο πολιτικό δοκίμιο στο οποίο όριζε με μεγαλύτερη σαφήνεια τις φιλοευρωπαϊκές του απόψεις, «L'Europe contre les patries».

Το 1932, επισκέφθηκε την Αργεντινή, όπου έδωσε μια σειρά διαλέξεων στις οποίες χαρακτηρίστηκε, ανάλογα με την περίπτωση, είτε φασίστας είτε κομμουνιστής. Μαζί με τον αρχαιολόγο Mettraux, ταξίδεψε μέχρι τη Βολιβία, την οποία αργότερα θα εξύμνησε στο μυθιστόρημά του «L'homme à cheval» (1942). Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, επέστρεψε στη Γερμανία. Διαπίστωσε ότι η χώρα είχε αλλάξει πολύ από την πρώτη του επίσκεψη και είδε την άνοδο του κινήματος του Χίτλερ, η οποία γινόταν πιο εμφανής κάθε εβδομάδα. Το 1933 εκδόθηκαν η «Κωμωδία του Σαρλερουά» και ένα θεατρικό έργο, «Ο Ηγέτης». Δημοσίευσε επίσης το «Ένα παράξενο ταξίδι», αφιερωμένο στην Αργεντίνα συγγραφέα Βικτόρια Οκάμπο. 

Το 1934 ήταν μια καθοριστική χρονιά για τον Ντριού Λα Ροσέλ. Τον Ιανουάριο, επισκέφθηκε ξανά τη Γερμανία και συνεργάστηκε στο έργο του Μπερτράν Ζουβενέλ, «Ο αγώνας της Νεολαίας», ενώ άρχισε να γράφει το "Rêveuse Bourgeoise", στο οποίο σκιαγραφεί, με νατουραλιστικό ύφος, την ιστορία της οικογένειάς του. Αργότερα δημοσίευσε μία σειρά άρθρων του στο βιβλίο «Φασιστικός Σοσιαλισμός» στο οποίο αυτοανακηρύχθηκε, κατηγορηματικά, φασίστας και Ευρωπαίος σοσιαλιστής.

Το 1935, γνώρισε τη γυναίκα που έμελλε να γίνει ο έρωτας της ζωής του. Αυτός ο άνδρας, που περιβαλλόταν πάντα από γυναίκες, είχε επιτέλους βρει τον έρωτα. Εκείνη η γυναίκα —η Christiane Renault, σύζυγος του ιδιοκτήτη της ομώνυμης αυτοκινητοβιομηχανίας— θα γινόταν αθάνατη μέσα από τη νουβέλα «Bèloukia». Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930, ο Drieu εντάχθηκε στο Λαϊκό Κόμμα του Doriot. Ο Doriot ήταν πρώην ηγέτης της Γαλλικής Κομμουνιστικής Νεολαίας, ο οποίος είχε καταφέρει —καλύτερα από άλλους— να συμφιλιώσει τις κοινωνικές και εθνικές προσδοκίες της Γαλλίας. Αρχικά, ο Drieu υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής αυτού του φασιστικού κόμματος και του ηγέτη του, ωστόσο, λιγότερο από τρία χρόνια αργότερα, υπέβαλε την παραίτησή του.

Μεταξύ 1939 και 1945, δημοσίευσε —μεταξύ άλλων έργων— το «Gilles» (το ώριμο μυθιστόρημά του), το «Les Chiens de paille» (Αδέσποτα Σκυλιά) και το  «L'Homme à cheval» (Ο Άνθρωπος πάνω στο Άλογο). Σε αυτά, οι θρησκευτικοί και φιλοσοφικοί προβληματισμοί υπερέχουν της πολιτικής του δέσμευσης — αν και η τελευταία εκδηλώθηκε μέσω της προσχώρησής του στον συνεργατισμό με τους κατακτητές. Πράγματι, ο Drieu υπήρξε ένας από τους ελάχιστους συνεργάτες των Γερμανών που προτιμούσαν το υπό γερμανική κατοχή Παρίσι από τη Γαλλία του Βισύ υπό τον Πετέν. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, κρατούσε ημερολόγιο —το οποίο εκδόθηκε πρόσφατα— στο οποίο επανέρχονται συχνά σκέψεις σχετικά με τη θρησκεία των αρχαίων Αρίων και την ενότητα της Ευρώπης. Τους τελευταίους μήνες της ζωής του, οραματιζόταν μια κομμουνιστική Ευρώπη, αντί για μια Ευρώπη υπό αμερικανική κυριαρχία.

ΠΗΓΗ

Pierre Drieu la Rochelle: Σημειώσεις για την Γερμανία

 

«Έμεινα κατάπληκτος από την πολιτική ανικανότητα που επέδειξαν οι Γερμανοί το 1939, το 1940 και το 1941, μετά τις νίκες τους. Τότε ήταν που, με τα πολιτικά τους σφάλματα, σφράγισαν τις μελλοντικές τους στρατιωτικές αποτυχίες.

Αυτά τα σφάλματα φαντάζουν ακόμη μεγαλύτερα από εκείνα που διέπραξαν οι Γάλλοι την εποχή του Ναπολέοντα· κάτι τέτοιο ήταν αναπόφευκτο, απλώς και μόνο επειδή οι Γερμανοί απέτυχαν να διδαχθούν από τη γαλλική περιπέτεια.

Μήπως θα έπρεπε να διακρίνουμε μια γενική «φασιστική» ανικανότητα πίσω από τη γερμανική ανικανότητα; Ή μήπως υπάρχει κάτι το ειδικό σε αυτήν; Εν τέλει, και οι δύο εξηγήσεις ευσταθούν.

Το παράλογο δόγμα που ακολούθησε ο Χίτλερ ήταν: «Πρώτα θα διεξαγάγω και θα κερδίσω τον πόλεμο· μετά θα διευθετήσω την εσωτερική πολιτική της Ευρώπης». Αυτό το δόγμα ερχόταν σε αντίθεση με όλα τα διδάγματα της ιστορίας και με όλες τις αρχές που είχαν θεσπίσει οι κορυφαίοι πολιτικοί άνδρες —ιδίως οι Γερμανοί, ο Φρειδερίκος και ο Μπίσμαρκ. Ο Κλαούζεβιτς είχε δηλώσει: «Ο πόλεμος είναι απλώς προέκταση της πολιτικής».

Αν όμως δεχτεί κανείς για μια στιγμή το δόγμα του Χίτλερ, τότε θα διαπιστώσει ότι ο Γερμανός δικτάτορας ξεκίνησε διαπράττοντας στρατιωτικά σφάλματα.

1. Γιατί περίμενε έξι μήνες ανάμεσα στην πολωνική εκστρατεία και τη γαλλική εκστρατεία;

2. Γιατί έχασε άλλους δέκα μήνες μετά τη γαλλική εκστρατεία;

3. Γιατί, κατά τη διάρκεια του χειμώνα του 1940–41, περιορίστηκε στην αεροπορική επίθεση κατά της Αγγλίας —η οποία είχε αποτύχει ήδη από τον Σεπτέμβριο— αντί να πλήξει τη Βρετανική Αυτοκρατορία στο πραγματικά ευάλωτο σημείο της: το Γιβραλτάρ;

Ήδη από τον Ιούνιο του 1940, το σχέδιο προέβλεπε τη διέλευση μέσα από την Ισπανία —είτε οικειοθελώς είτε διά της βίας—, την καταστροφή της ναυτικής βάσης του Γιβραλτάρ (κάτι εύκολο), τον έλεγχο του πλέον άχρηστου φρουρίου, την κατάληψη της Ταγγέρης και τον αποκλεισμό της Μεσογείου.

Η ανακωχή με τον Πετέν υπήρξε καταστροφική για τους Γερμανούς. Αν οι Γάλλοι είχαν ακολουθήσει την πολιτική του Ρεϊνό και είχαν συνεχίσει τον πόλεμο στην Αφρική, θα είχαν αναγκάσει τους Γερμανούς να προβούν ακριβώς στις ενέργειες που απαιτούνταν για τη νίκη στον πόλεμο. Ως κύριος του Στενού του Γιβραλτάρ, ο Χίτλερ θα είχε καταστήσει τη Μάλτα —καθώς και τις ιταλικές ανοησίες στα Βαλκάνια— άνευ σημασίας, εξασφαλίζοντας παράλληλα τα μέσα για την άμεση και με χαμηλό κόστος έναρξη της εκστρατείας στην Αίγυπτο. Αντί για τον βομβαρδισμό του Λονδίνου, ο στόχος θα έπρεπε να ήταν η κατάληψη του Καΐρου, της Αλεξάνδρειας και του Σουέζ πριν από την άνοιξη του 1941. Αυτό θα σήμαινε τη διασφάλιση της ειρήνης στα Βαλκάνια και την αποφυγή των εξουθενωτικών κατοχών της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας.

Αυτά τα στρατιωτικά σφάλματα μπορούν να εξηγηθούν από την παντελή έλλειψη φαντασίας που επέδειξε ο Χίτλερ εκτός Γερμανίας. Ήταν απλώς ένας Γερμανός πολιτικός, κομμένος και ραμμένος στα μέτρα της Γερμανίας· εκεί υπήρξε ιδιοφυΐα, αλλά μόνο εκεί. Στερούμενος πολιτικής κουλτούρας, τυπικής μόρφωσης ή παραδοσιακού υποβάθρου, και χωρίς να έχει ταξιδέψει ποτέ —ενώ παράλληλα έτρεφε την ξενοφοβία που συναντάται συχνά σε δημαγωγούς οι οποίοι αναδύονται από τα λαϊκά στρώματα— κλονίστηκε τη στιγμή που έπρεπε να επεκτείνει τη στρατηγική του και την πολιτική του πέρα ​​από τα σύνορα της χώρας του. Ολόκληρο το όραμά του και όλες του οι ικανότητες εστιάζονταν στη νίκη στον πόλεμο του 1914, αλλά υπό τις συνθήκες του 1914. Το μόνο που μπορούσε να κάνει ήταν να τελειοποιήσει τη γερμανική πολεμική μηχανή με βάση τις παραμέτρους του 1914· δεν προέβλεψε ούτε κατανόησε τις συνθήκες του 1940. Μάλιστα, ακόμη και αυτή η διαπίστωση είναι μάλλον επιεικής, διότι, αν και δεν υποτίμησε πλήρως την πρόοδο της Ρωσίας, απέτυχε παταγωδώς να λάβει υπόψη τα δείγματα ισχύος που η Αμερική είχε ήδη επιδείξει το 1918.

Αντιλήφθηκε τη σημασία των αρμάτων μάχης και της αεροπορίας, αλλά σε ανεπαρκή βαθμό σε σύγκριση με την βιομηχανική υπεροχή της Αμερικής και της Ρωσίας. Παραμέλησε το πυροβολικό, γεγονός που αποτελούσε οπισθοδρόμηση σε σχέση με την περίοδο 1916-1918. Αυτό για το οποίο θα έπρεπε κανείς να ασκήσει λιγότερη κριτική εναντίον του είναι η υποτίμηση του υποβρύχιου κλάδου, παρόλο που το δίδαγμα του 1918 ήταν ήδη σαφές· όμως, εκεί, οι Αγγλοσάξονες επέδειξαν την ναυτική τους ιδιοφυΐα με τρόπο που ένας κάτοικος της ηπειρωτικής χώρας αδυνατεί να συλλάβει πλήρως.

Το πολιτικό σφάλμα του Χίτλερ ήταν πιο ολοκληρωτικό και πιο καταστροφικό από το στρατιωτικό του σφάλμα· ούτε για μια στιγμή δεν έδειξε την παραμικρή ένδειξη κατανόησης του ζητήματος. Ως προς αυτό, παρέμεινε αυστηρά προσκολλημένος σε αντιλήψεις της περιόδου πριν από το 1914: στη χρήση της ισχύος —λίγο-πολύ καλυμμένης από τη διπλωματία—, στο αμιγώς εθνικό «κρατικό συμφέρον» (raison d’état) και στην πολιτική των ανακτόρων και της καγκελαρίας. Επέδειξε ακόμη λιγότερη αίσθηση της Ευρώπης σε σύγκριση με παλαιούς αριστοκράτες όπως ο Μπίσμαρκ και ο Γουλιέλμος Β΄ των Χοεντσόλερν· εκείνοι δεν είχαν λησμονήσει την παράδοση της αλληλεγγύης μεταξύ δυναστειών, αυλών και ευγενών, ούτε τον σεβασμό προς ένα ορισμένο πνευματικό και ηθικό status quo.

Είναι αξιοσημείωτο ότι αυτός ο άνθρωπος, ο οποίος γνώριζε πώς να χειραγωγεί τις μάζες στη χώρα του και πώς να διατηρεί επαφή με τον λαό, δεν σκέφτηκε ποτέ —ούτε για μια στιγμή— σοβαρά την ανάγκη εφαρμογής των μεθόδων της γερμανικής πολιτικής στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Δεν κατανόησε ότι, στην Ευρώπη, όφειλε να ασκήσει εσωτερική πολιτική αντί για εξωτερική πολιτική. Ο καθοριστικός λόγος δεν θα ανήκε πλέον στους διευθυντές τμημάτων της Wilhelmstrasse, στους πρεσβευτές ή σε έναν μηχανισμό προπαγάνδας —τύπο και ραδιόφωνο— που απλώς αναπαρήγαγε διπλωματικά ανακοινωθέντα· θα άνηκε, αντιθέτως, σε πολιτικούς παράγοντες ικανούς να κερδίσουν τις ευρωπαϊκές μάζες, επιστρατεύοντας τις ίδιες άμεσες και υπομονετικές μεθόδους κοινωνικής πειθούς που είχαν αποδώσει καρπούς στη Γερμανία και θα μπορούσαν να είχαν πετύχει και αλλού.

Αυτό που έλειπε από τον Χίτλερ ήταν το θάρρος να ακολουθήσει μια πραγματική πολιτική διείσδυσης. Όταν εισέβαλε με τα στρατεύματά του στην Πολωνία, τη Γαλλία ή αλλού, δεν σκέφτηκε να εδραιώσει εκεί ένα προγεφύρωμα αξιοποιώντας τις κοινωνικές και πολιτικές μεθόδους της εσωτερικής του πολιτικής. Απλώς κατέκλυσε τις κατεχόμενες χώρες με στρατιώτες και αστυνομικούς, ακριβώς όπως γινόταν τον παλιό καλό καιρό. Ωστόσο, εκείνες τις παλιές εποχές, οι κατεχόμενοι λαοί δεν προέβαλαν καμία αντίσταση, καθώς δεν φοβούνταν την πραγματική κατάκτηση, ούτε είχε ακόμη αναδυθεί η ισχυρή έννοια του υπόγειου και παράνομου πολιτικού αγώνα — την οποία τελειοποίησε η Ρωσία, παρέχοντας το σχετικό πρότυπο στην Ευρώπη. Ήταν απαραίτητο να υιοθετηθούν πολιτικά και κοινωνικά μέτρα που θα δημιουργούσαν μια απτή αλληλεγγύη ανάμεσα στις κατεχόμενες χώρες και τις δυνάμειις κατοχής. Ήταν απαραίτητο να:

1. Να παραμεριστεί ολόκληρος ο μηχανισμός των αρχαίων κατακτητικών πολέμων — όλα όσα σηματοδοτούσαν τη νίκη της μιας πλευράς και την ήττα της άλλης· εν ολίγοις, όχι γερμανικές σημαίες, όχι αλλαγή φρουράς, αλλά απελευθέρωση των αιχμαλώτων και διατήρηση των εθνικών σημαιών καθώς και μιας ελάχιστης εθνικής στρατιωτικής δύναμης.

2. Δρομολόγηση δημοψηφισμάτων για την επικύρωση συνθηκών ειρήνης —αλλά ως συμφωνιών μεταξύ λαών— με βάση την αρχή της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας και της ηπειρωτικής άμυνας απέναντι σε διάφορους εισβολείς και εκκεντρικούς.

3. Κατάργηση των τελωνειακών συνόρων, αποχή από κάθε καπιταλιστική ή χρηματοοικονομική ατασθαλία κ.λπ.

4. Καμία επιχείρηση εδαφικής κατάκτησης. Οποιοδήποτε ρίσκο αναλαμβανόταν σε αυτόν τον τομέα —και οτιδήποτε θυσιαζόταν— θα κερδιζόταν πίσω εκατονταπλάσιο αργότερα.

Αναρωτιέται κανείς αν οι Ρώσοι θα αποδειχθούν πιο οξυδερκείς από τους Γερμανούς· είναι εξαιρετικά αμφίβολο. Η παρατήρηση αυτή με ωθεί να διερωτηθώ μήπως όλα όσα καταλογίζονται δικαίως στους Γερμανούς σχετικά με την πολιτική τους ανοησία πηγάζουν, στην πραγματικότητα, από μια εντελώς διαφορετική αιτία. Μήπως, άραγε, φταίει ο «φασισμός» —με την ευρεία έννοια του όρου— ως ένα ενδιάμεσο και διαβρωμένο πολιτικό και κοινωνικό σύστημα, τοποθετημένο ανάμεσα στη φιλελεύθερη δημοκρατία και τον κομμουνιστικό ολοκληρωτισμό;

Δεν υπάρχει, σε αυτό το σύστημα, μια κάποια «χρυσή τομή» που ήταν αναπόφευκτο να καταλήξει στην άθλια γερμανική κατάρρευση;

Οι Γερμανοί στερούνται πολιτικής παράδοσης. Επί αιώνες, η πλειονότητά τους ανήκε σε σφαίρες εξουσίας και δράσης κάπως περιορισμένες —ηγεμονίες ή πόλεις— όπου δεν ήταν δυνατόν να αποκτήσει κανείς τη συνήθεια να συλλαμβάνει και να διαχειρίζεται ζητήματα μείζονος σημασίας. Βεβαίως, υπήρχαν η Βιέννη και το Βερολίνο. Ωστόσο, σε αυτές τις δύο πρωτεύουσες, οι υποθέσεις βρίσκονταν στα χέρια ιδιαίτερα κλειστών κοινωνικών ομάδων, και τα γεγονότα του 1918 διέλυσαν αυτές τις ομάδες τόσο απότομα, ώστε δεν πρόλαβαν να μεταδώσουν —μέσω μιας διαδικασίας σταδιακής παρακμής— οτιδήποτε από την εμπειρίας τους στις νέες πολιτικές τάξεις.

Τα τελευταία χρόνια, όλα εξελίχθηκαν σαν ο Γερμανός να παρέμενε αυτό που ήταν τον δέκατο όγδοο αιώνα: αφενός ένας στοχαστής και αφετέρου ένας πολεμιστής —που διεξάγει πόλεμο σαν μισθοφόρος ή φανατικός, αδυνατώντας ωστόσο να συνδέσει τη στρατιωτική του ικανότητα και ανδρεία με μια αρχή πολιτικής γονιμότητας. Ο Γερμανός διαθέτει δύο οδούς κοινωνικής ανέλιξης που τελικά συγχωνεύονται σε μία: την ακαδημαϊκή και τη στρατιωτική αξία· το αποτέλεσμα είναι μια ισχυρή οργάνωση. Ωστόσο, η οργάνωση αυτή αποτυγχάνει να φτάσει στο επίπεδο της πολιτικής σφαίρας, όπου θα μπορούσε να ζωογονηθεί από τη ψυχολογική δυναμική ενός περιβάλλοντος ικανού για ευελιξία στις σχέσεις με τους ξένους και για φαντασία στην αξιοποίηση των ηθικών δυνάμεων που ενυπάρχουν στον λαό.

Ο Γερμανός δεν είναι ψυχολόγος. Είναι υπερβολικά θεωρητικός, υπερβολικά δοσμένος στον διανοητικό στοχασμό, για να είναι κάτι τέτοιο. Του λείπει το ψυχολογικό αισθητήριο, ακριβώς όπως συμβαίνει και με τον μαθηματικό ή τον μεταφυσικό. Η γερμανική λογοτεχνία σπάνια είναι ψυχολογική· αναπτύσσει ιδέες, όχι χαρακτήρες. Ο μόνος ψυχολόγος που γνωρίζουμε είναι ο Νίτσε. Γνώριζε πως ήταν μοναδικός στο είδος του — το δήλωνε συχνά και καυχιόταν γι’ αυτό αρκετά, εις βάρος των συμπατριωτών του. Απέδιδε το γεγονός αυτό στην καταγωγή του, την οποία θεωρούσε σλαβική. Πάντως, κατάφερε να αποκτήσει ψυχολογική παιδεία ζώντας εκτός Γερμανίας —στην Ιταλία— και εμβαθύνοντας στη γαλλική λογοτεχνία.

Από αυτή την άποψη, οι Γάλλοι μοιράζονται ορισμένα από τα ελαττώματα των Γερμανών. Σε πολιτικό επίπεδο, είναι πολύ λιγότερο ευέλικτοι από τους Άγγλους και τους Ρώσους — οι οποίοι διαθέτουν την κορυφαία ψυχολογική γραμματεία και, κατά συνέπεια, την καλύτερη διπλωματία και τέχνη της διακυβέρνησης. Είναι ασαφές τι ακριβώς είναι οι Αμερικανοί, δεδομένου ότι ελάχιστα θυμίζουν πλέον Άγγλους και κανείς δεν γνωρίζει τι πρόκειται να γίνουν.

Αναμφίβολα, στο απόγειο της ισχύος τους — επί Λουδοβίκου ΙΔ΄, Εθνικής Συνέλευσης, Διευθυντηρίου και Ναπολέοντα — οι Γάλλοι δεν επέδειξαν μεγαλύτερη ικανότητα από τους Γερμανούς στη διαχείριση της Ευρώπης. Οι Βρετανοί απέκτησαν μεγάλη διπλωματική εμπειρία στον χειρισμό των ποικίλων λαών της αυτοκρατορίας τους μέσα από την επαφή με την Ανατολή και τη συνεχή εμπορική δραστηριότητα· το ίδιο ισχύει και για τους Ρώσους. Ακριβώς αυτό ήταν που έλειπε από τους Γερμανούς και, ως έναν βαθμό, από τους Γάλλους: όχι απλώς η συνήθεια της διακυβέρνησης ενός τεράστιου αυτοκρατορικού κράτους με σύνθετα και αντικρουόμενα συμφέροντα, αλλά, κυρίως, η εμπειρία της διοίκησης λαών με τεράστιες διαφορές μεταξύ τους, σε βάθος αιώνων. Όσον αφορά την προέλευσή της, η πολιτική τάξη του Χίτλερ δεν διέφερε από εκείνη της εποχής της Βαϊμάρης: επρόκειτο για μια μικροαστική τάξη που ανήλθε αιφνιδίως στην εξουσία έπειτα από αιώνες υποτέλειας σε πρίγκιπες και ευγενείς, στερούμενη τόσο της απαραίτητης ικανότητας όσο και της επαρκούς στήριξης από τις παρακμάζουσες ελίτ.

Ο Χίτλερ δεν κατόρθωσε να επιτύχει τη συγχώνευση που —καλώς ή κακώς— είχε συντελεστεί στη Γαλλία στα τέλη του 18ου αιώνα ανάμεσα στο στελεχιακό δυναμικό του Παλαιού Καθεστώτος και εκείνο του νέου: έφτασε πολύ αργά· στη Γερμανία, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη, οι κοινωνικές δυνάμεις ήταν υπερβολικά εξαντλημένες για να αντέξουν τη ρήξη του 1918 και να την ξεπεράσουν.

Στη Ρωσία, η αυτοκρατορική διαπαιδαγώγηση των Μοσχοβιτών —που αναγκάστηκαν να κυβερνήσουν είκοσι διαφορετικές φυλές— συνέχισε να επιδρά. Επιπλέον, ως εκ τούτου, ο κοινωνικός κόσμος εκεί φαντάζει πολύ νεότερος και πιο φρέσκος. Ορισμένες ανατολικές ομάδες έχουν επίσης συνεισφέρει τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: οι Εβραίοι, οι Γεωργιανοί και οι Τάταροι. 

Η συμπεριφορά του Χίτλερ είναι άκρως αποκαλυπτική της καθυστερημένης κατάστασης της γερμανικής —και, πράγματι, της ευρωπαϊκής— συμπεριφοράς· ως γιος Αυστριακού τελωνειακού υπαλλήλου, κληρονόμησε όλες τις προκαταλήψεις της γενιάς που προηγήθηκε της δικής του. Το ίδιο ίσχυε και για τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη, ο οποίος είχε σφραγιστεί ανεξίτηλα από το «Ancien Régime» (Παλαιό Καθεστώς). Ο Χίτλερ έτρεφε ακλόνητο σεβασμό για τον γερμανικό στρατό και την πρωσική αριστοκρατία, όπως κάθε Αυστριακός που ανήκε στο κόμμα «Alldeutsch» — ήτοι το Παγγερμανικό κόμμα. Για τον λόγο αυτό, παρά τα όσα τον έφερναν σε σύγκρουση μαζί τους, παρέμενε κατά βάθος ο ίδιος παλιός πολιτικός πράκτορας της «Reichswehr» που ήταν και στο Μόναχο το 1910. Το γεγονός ότι δεν υπήρξε ποτέ θρησκευόμενος —μάλιστα, συνέβαινε ακριβώς το αντίθετο— ήταν επίσης χαρακτηριστικό του Παγγερμανικού κόμματος, διακρίνοντάς το από το Χριστιανοκοινωνικό Κόμμα, το οποίο αποτελούσε το κατεξοχήν θρησκευτικό κόμμα της Αυστρίας. Αν εντάχθηκε σε κάποιο σοσιαλιστικό κόμμα —του οποίου ανέλαβε αμέσως την ηγεσία— αυτό συνέβη κυρίως επειδή το εν λόγω κόμμα ήταν ταυτόχρονα και εθνικιστικό. Το εθνικιστικό στοιχείο ήταν πάντα πιο σημαντικό για εκείνον από το σοσιαλιστικό. Κι όμως, τα χρόνια της φτώχειας που έζησε θα έπρεπε να τον είχαν ωθήσει σε άλλη κατεύθυνση. Ωστόσο, για πολλά μέλη της μικροαστικής τάξης σε κάθε χώρα, το εθνικό πάθος είναι ισχυρότερο από το κοινωνικό. Ο πατέρας του Χίτλερ ήταν ένας χαμηλόβαθμος υπάλληλος που επιθυμούσε να ξεφύγει από την εργατική καταγωγή του και ήθελε να κάνει το ίδιο και ο γιος του. Οι άνθρωποι ταπεινής καταγωγής που εντάσσονται στη μικροαστική τάξη τείνουν να είναι πιο «μικροαστοί» από τους υπόλοιπους. Ένα από τα χαρακτηριστικά της μικροαστικής τάξης —ιδίως σε μια χώρα με άκαμπτη ιεραρχία, όπως ήταν ακόμη η Αυστρία εκείνη την εποχή— είναι ο σεβασμός, κρυφός ή φανερός, προς τις αριστοκρατικές αρετές: το πολεμικό πνεύμα και το πνεύμα της εξουσίας. 

Όσον αφορά τη στρατιωτική αριστοκρατία, ο Χίτλερ ενσάρκωνε τις οδυνηρές συνέπειες της επανάστασης του 1918, ωστόσο ήλπιζε να διασώσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος αυτής της τάξης. Επιδίωκε να διατηρήσει το πνεύμα της, ενώ ταυτόχρονα προκαλούσε την καταστροφή της ως τάξης. Ο Ναπολέων ενήργησε κατά παρόμοιο τρόπο σε σχέση με τις τάξεις του «Ancien Régime». Οι «σωτήρες» προκαλούν αποστροφή και μίσος ακόμη πιο έντονο από εκείνο που προκαλούν οι καταστροφείς· εν μέρει επειδή, μολονότι αντιτίθενται στους καταστροφείς, τελικά αναγκάζονται να επικυρώσουν την καταστροφή που έχει συντελεστεί ενώ παράλληλα συμμερίζονται την ίδια άγνοια και την ίδια νέα γνώση με τους τους καταστροφείς. Ο Ναπολέων επιδίωξε να συμφιλιώσει τους Ιακωβίνους και τους «émigrés», αναγκάζοντάς τους να προβούν σε αμοιβαίες υποχωρήσεις· ο Χίτλερ στόχευε να συμφιλιώσει τους υποστηρικτές της  Εποχής του Γουλιέλμου και εκείνους της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Τελικά, και οι δύο προκάλεσαν το μίσος — κυρίως από τους υπέρμαχους της παλαιάς τάξης πραγμάτων.

Υπήρχε κάτι το καινούργιο στον Χίτλερ: αντιπροσώπευε τη μικροαστική τάξη που ερχόταν στην εξουσία με μια μορφή η οποία, αν και διακριτή, πλησίαζε εκείνη της Σοσιαλδημοκρατίας και του Κόμματος του Κέντρου· και αυτό το γεγονός —παρά τις εμμονές που το κυριαρχούσαν— έβρισκε συγκεκριμένη έκφραση στη σχετική πραγματικότητα του σοσιαλισμού του. Ωστόσο, προκειμένου να κερδίσει τις παλιές τάξεις —τη στήριξη των οποίων θεωρούσε απαραίτητη για τη διεξαγωγή του πολέμου— θυσίασε την πλήρη δυναμική που ενυπήρχε σε αυτόν τον σοσιαλισμό. Η αλήθεια είναι ότι, όπως έχουμε δει, ο σοσιαλισμός εκείνος δεν ήταν ιδιαίτερα δυναμικός — ούτε στον ίδιο ούτε σε άλλους μικροαστούς του είδους του. Δεν ήταν ουσιαστικά πιο δυναμικός απ’ ό,τι στους μικροαστούς ή στους ειδικευμένους εργάτες της παλιάς Σοσιαλδημοκρατίας.

Ένας Χίτλερ ή ένας Μουσολίνι δεν έτρεφαν καμία φλογερή επιθυμία να εγκαθιδρύσουν τον σοσιαλισμό. Το αίσθημα αυτό, ωστόσο, ήταν έντονο στον Λένιν ή τον Στάλιν, διότι για τους Ρώσους ο σοσιαλισμός αποτελούσε το καθοριστικό στοιχείο της νέας κουλτούρας που είχαν υιοθετήσει από την Ευρώπη. Οι Ρώσοι ρίχτηκαν στη σοσιαλιστική θεωρία με τον ίδιο τρόπο που οι βάρβαροι ρίχτηκαν κάποτε στον Αρειανικό Χριστιανισμό και οι μαύροι στο αλκοόλ.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Χίτλερ θυσίασε τόσο πρόθυμα την πραγματική δυναμική του κινήματός του, προκειμένου να προβεί σε παραχωρήσεις προς την αριστοκρατία της Βέρμαχτ και τη βαριά βιομηχανία. Πίστευε ότι μόνο οι τελευταίοι μπορούσαν να παρέχουν τους τεχνικούς εμπειρογνώμονες που απαιτούνταν για τον κατακτητικό του πόλεμο στην Ευρώπη. Στην πραγματικότητα, του μετέφεραν μια νοοτροπία στείρα, περιορισμένη και στερούμενη έμπνευσης — μια νοοτροπία που συνέπιπτε σε γενικές γραμμές με τις δικές του απόψεις ως πρώην δεκανέα, ο οποίος έτρεφε σεβασμό για την ιεραρχία και την παράδοση της αυστηρής κάθετης διοίκησης. Ή, μάλλον, έλαβε χώρα μια ατυχής σύγκρουση ανάμεσα στον Χίτλερ και το Γενικό Επιτελείο. Ο ίδιος είχε ορισμένες στιγμές διορατικότητας (όπως στην περίπτωση της επιχείρησης στη Νορβηγία) που ανέτρεπαν τις καθιερωμένες πρακτικές του Γενικού Επιτελείου και το εμπόδιζαν να λειτουργήσει βάσει των αρχών της σύνεσης οι οποίες, αν είχαν τηρηθεί πιστά, ίσως να είχαν αποφέρει θετικά αποτελέσματα. Αντιθέτως, επειδή αυτές οι διαισθητικές συλλήψεις υλοποιούνταν από ανθρώπους προσκολλημένους στη ρουτίνα, η εφαρμογή τους βάλτωνε στην πορεία και τελικά αποδεικνυόταν απλώς σποραδική.

Θα ήταν προτιμότερο να είχε ξεκινήσει με μια εκκαθάριση, κατά το πρότυπο του Στάλιν, εξοντώνοντας τους παλαιούς στρατηγούς του —και αντικαθιστώντας τους με λοχαγούς και συνταγματάρχες— προτού αρχίσει τον πόλεμο. Ωστόσο, οι υφιστάμενοί του ήταν «ραμμένοι από το ίδιο ύφασμα» με τους ανωτέρους τους. Στην ουσία, ερχόταν αντιμέτωπος —τόσο στους άλλους όσο και στον ίδιο του τον εαυτό— με τη γήρανση της Γερμανίας και της Ευρώπης.

Ενώ οι Ρώσοι και οι Αμερικανοί —όσο ικανοί ή μέτριοι κι αν είναι— παρασύρονται από το ρεύμα του μεγαλείου που απελευθερώνεται χάρη στη δύναμη των γεωγραφικών και γεωλογικών τους θεμελίων, καθώς και στην τεράστια έκταση των αυτοκρατοριών και των βιομηχανιών τους.

Ο «φασισμός», με την ευρεία έννοια του όρου, απέτυχε ως μέσο οργάνωσης της Ευρώπης επειδή αποτελούσε ένα σύστημα «μέσης οδού». Ήταν μια προσπάθεια επίτευξης συμβιβασμού ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον κομμουνισμό. Τα συστήματα μέσης οδού αρχικά φαντάζουν λιγότερο άγρια ​​από τα εξτρεμιστικά καθεστώτα στα οποία αντιπαρατίθενται. Πράγματι, κατά τα πρώτα τους χρόνια, τα γεγονότα στην Ιταλία και τη Γερμανία υπήρξαν πολύ λιγότερο αιματηρά σε σύγκριση με όσα συνέβαιναν στη Ρωσία —ή με όσα είχαν συμβεί στην Αγγλία και τη Γαλλία κατά την εδραίωση της αστικής τάξης πραγμάτων από τους Πουριτανούς και τους Ιακωβίνους. Ωστόσο, σχεδόν αμέσως —εγκλωβισμένα σε μια διαμάχη που καθίσταται ολοένα και πιο δύσκολη γι' αυτά, λόγω της αβεβαιότητας και της ευθραυστότητας των ιδεολογικών τους θεμελίων— τα καθεστώτα αυτά διολισθαίνουν στον εξτρεμισμό και γίνονται εξίσου άγρια ​​με τα εξτρεμιστικά καθεστώτα. Η αγριότητά τους, πάντως, συγχωρείται πιο δύσκολα, διότι αποδεικνύεται λιγότερο αποτελεσματική από εκείνη των εξτρεμιστών, αλλά και επειδή οι προσδοκίες που είχαν καλλιεργήσει ήταν διαφορετικές.

Ο φασισμός απέτυχε επειδή δεν μπόρεσε να μετατραπεί πραγματικά σε σοσιαλισμό. Παράλληλα, ο περιορισμένος χαρακτήρας της εθνικιστικής του βάσης τον εμπόδισε να εξελιχθεί σε έναν ευρωπαϊκό σοσιαλισμό. Εδώ υφίσταται μια αλληλεπίδραση δράσης και αντίδρασης: η αδυναμία του σοσιαλισμού, όπως αυτός εκφράστηκε από τον Μουσολίνι και τον Χίτλερ, εμπόδισε την υπέρβαση των εθνικών συνόρων και την ακαταμάχητη πορεία προς έναν ευρωπαϊκό εθνικισμό· αντίστροφα, ο στενός εθνικισμός του Μουσολίνι και του Χίτλερ έπνιξε τα σπέρματα του σοσιαλισμού, περιορίζοντάς τα σε μια μορφή στρατιωτικού κρατισμού.

Η αποτυχία του φασισμού —του τελευταίου δημιουργήματος της Ευρώπης που ήταν sui generis— καταδεικνύει την παρακμή της Ευρώπης· αυτή μπορεί να δεχθεί ένα σύστημα μόνο απέξω, από τη Ρωσία. Πράγματι, η Αμερική διέρχεται μια βαθιά μεταμόρφωση και, μη έχοντας βρει τίποτα καινούργιο, δεν έχει τίποτα να προτείνει.

Η πλήρης αδυναμία της Γερμανίας να προσαρμοστεί σε μια ευρωπαϊκή αποστολή και να οργανώσει την Ευρώπη έπεται της αποτυχίας της Αγγλίας και της Γαλλίας να πράξουν το ίδιο. Αυτή η αλληλουχία ελλείψεων έχει βαθιά σημασία: σημαίνει ότι η Ευρώπη είναι ανίκανη να συγκροτηθεί —και, κατά συνέπεια, να σωθεί— με τις δικές της δυνάμεις. Μετά την αποτυχία των τριών μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, η μόνη εναπομείνασα λύση είναι η εξωτερική παρέμβαση —συγκεκριμένα, από την Αμερική ή τη Ρωσία. Η δεύτερη επιλογή φαντάζει πιο εφικτή και πιθανή από την πρώτη· ωστόσο, αμφότερες παρουσιάζουν ένα κοινό μειονέκτημα: αφορούν αυτοκρατορίες με συμφέροντα κάθε άλλο παρά ευρωπαϊκά. Η Αμερική εκτείνεται ανάμεσα στον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό, δεχόμενη πιέσεις από τις απαιτήσεις της Ινδίας, της Άπω Ανατολής, ακόμη και της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Η Ρωσία είναι εξίσου ασιατική όσο και ευρωπαϊκή.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η μη ευρωπαϊκή αυτοκρατορία, η οποία προορίζεται να κυριαρχήσει στην Ευρώπη —έχοντας παράλληλα το καθήκον να κυριαρχήσει και σε άλλα μέρη του κόσμου— θα αναγκαστεί, προκειμένου να αντιμετωπίσει τόσο δύσκολες προκλήσεις, να καταφεύγει διαρκώς σε έκτακτα μέτρα και λύσεις σκοπιμότητας που εξυπηρετούν τη δική της ατζέντα, να επιστρατεύει την πονηριά, τη βία και την πιο ιμπεριαλιστική μορφή του «κρατικού συμφέροντος» (*raison d'état*), καθώς και να αντιμετωπίζει την Ευρώπη ως αντικείμενο φόβου, καχυποψίας και μακιαβελικής υπονόμευσης.

Η Ευρώπη θα μπορούσε να σωθεί μόνο με μια σαφή, οριστική και έγκαιρη διακήρυξη του σοσιαλισμού της — έγκαιρη, δηλαδή, προτού η Ρωσία, χάρη στη βιομηχανική και στρατιωτική της ισχύ, εξασφαλίσει τέτοιες στρατηγικές θέσεις στην Ευρώπη, ώστε η αξίωσή της να αποτελεί αυτή τον μοναδικό εκπρόσωπο και τον αποτελεσματικό υπερασπιστή του σοσιαλισμού να καταστεί ακαταμάχητη.

Καθώς ο σοσιαλισμός αποτελεί το μοναδικό μέσο ύπαρξης για τις κοινωνίες του τρέχοντος αιώνα, είναι αναγκαίο για την Ευρώπη —προκειμένου να υπερασπιστεί την ιστορική της ταυτότητα και την πνευματική της υπόσταση— να επιβληθεί και να αναδείξει τη σοσιαλιστική της φύση με τρόπο ανεξάρτητο και δυναμικό.

Μόνο η εφαρμογή του σοσιαλισμού θα μπορούσε να το οδηγήσει την Ευρώπη στον θρίαμβο και να την βοηθήσει να υπερβεί τις εσωτερικές της διχόνοιες και τις εθνικιστικές της ρήξεις. Μόνο ο σοσιαλισμός θα μπορούσε να του προσδώσει ένα εσωτερικό νόημα —τόσο υλικό όσο και πνευματικό— αναφορικά με την ταυτότητα και την ενότητά της, δεδομένου ότι οι αναφορές σε αυτές είχαν καταστεί καθαρά θεωρητικές μετά το τέλος της Χριστιανοσύνης, το τέλος της μοναρχικής και αριστοκρατικής περιόδου, καθώς και το τέλος της Ευρώπης του φιλελευθερισμού και του Διαφωτισμού, της αστικής τάξης και του Τεκτονισμού.

Είναι πλέον αργά, και ο ρωσικός ιμπεριαλισμός θα βρει μια ατράνταχτη δικαίωση στη σοσιαλιστική πραγμάτωση που φέρνει στην Ευρώπη — δεδομένου ότι η τελευταία απέτυχε να την εξασφαλίσει για τον εαυτό της.

Είναι πιθανό, ωστόσο, ότι η Αμερική θα προλάβει να ανακτήσει το χαμένο έδαφος και να πραγματοποιήσει τη δική της σοσιαλιστική ανασυγκρότηση, προτού της επιβληθεί μία τέτοια διαδικασία απέξω. Αλλά τι θα μπορέσουν να κάνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες με τα 130 εκατομμύρια κατοίκους τους —ακόμη κι αν ενισχυθούν με 80 έως 100 εκατομμύρια Νοτιοαμερικανούς— απέναντι στα 200 εκατομμύρια Ρώσους, οι οποίοι υποστηρίζονται από τα 100 εκατομμύρια κατοίκους της Ανατολικής Ευρώπης —και ίσως από το σύνολο ή ένα μέρος της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Ισπανίας (που τόσο εύκολα κλίνουν προς τον κομμουνισμό)— και, τελικά, απέναντι σε ολόκληρη την Ευρώπη;

Pierre Drieu La Rochelle - Αποσπάσματα από το βιβλίο του «Ομολογίες»

ΠΗΓΗ

Βιβλιοπροτάσεις: «Φασιστικός Σοσιαλισμός» του Pierre Drieu La Rochelle

 

Το όραμα του Drieu la Rochelle για τον φασισμό, όπως θα μπορούσε κανείς να φανταστεί από τον τίτλο, δεν είναι αυτό ενός αστικού και αντιδραστικού κινήματος τόσο αγαπητού σε μια ορισμένη ιστοριογραφία, αλλά αυτό ενός Ευρωπαϊκού Σοσιαλισμού. Για τον Γάλλο συγγραφέα ο φασισμός, αντιπροσωπεύει τη μόνη δυνατή υλοποίηση του σοσιαλισμού, αλλά ενός αυθεντικού σοσιαλισμού, ικανού να αντιταχθεί τόσο στον κοινωνικό φθόνο που δημιουργεί μια ομάδα γραφειοκρατών, όσο και στον αταβιστικό εγωισμό μιας ολοένα και πιο άπληστης αστικής τάξης: «Ο φασισμός ενδιαφέρεται πάνω απ’ όλα για την κοινωνική επανάσταση, την αργή, δύσκολη, συγκλονιστική, ανεπαίσθητη πορεία, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές δυνατότητες, προς τον σοσιαλισμό».

Ο Φασιστικός σοσιαλισμός, μπορεί να φαίνεται ένας ρητορικός τίτλος στους περισσότερους, αλλά εκφράζει εύστοχα αυτό που αντιπροσώπευε ο φασισμός, όχι μόνο για τον Pierre Drieu La Rochelle, αλλά και για μια ολόκληρη γενιά ανδρών στην Ευρώπη, μεταξύ των δύο παγκοσμίων πολέμων: έναν Τρίτο δρόμο, που θα ήταν ικανός να υπερβεί τη δεξιά και την αριστερά, ικανός να συνθέσει τάξη και έθνος και έτσι να επιφέρει μια νέα και γόνιμη εθνικοεπαναστατική ένωση.

«Χρειαζόμαστε ένα τρίτο κόμμα που, όντας κοινωνικό, ξέρει και πώς να είναι εθνικό, και που, όντας εθνικό, ξέρει και πώς να είναι κοινωνικό. Και αυτό το τρίτο κόμμα δεν πρέπει να κηρύττει την αρμονία, πρέπει να την επιβάλλει. Δεν πρέπει να αντιπαραθέτει στοιχεία της δεξιάς και της αριστεράς, πρέπει να αναγκάζει στοιχεία της δεξιάς και της αριστεράς να συγχωνευθούν μέσα του. Δεν έχει σημασία ποιος εφηύρε τον φασισμό. Η Γαλλία έπαιξε τον ρόλο της: η Γαλλία του Sorel, του Péguy, του Barrès, των Maurras, η Γαλλία του Proudhon και του επαναστατικού συνδικαλισμού. Το γεγονός είναι ότι όλα όσα κινούνται και δρουν στον κόσμο παίρνουν τη μορφή φασισμού».

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Αντί προλόγου

Το Δρομολόγιο (1934)

Μια Νέα Πατρίδα η Ευρώπη (1928)

Η δικτατορία στην Ιστορία (1934)

Άξιος ενός Ηγέτη(1934)

Ενάντια στη Δεξιά και την Αριστερά (1934)

Η Δημοκρατία των Αναποφάσιστων (1934)

Ο εθνικισμός είναι παντού (1934)

Τα όρια της Γερμανίας (1934)

Γραμμένο στην πλατεία (1934)

Ο αντιρρησίας συνείδησης (1934)

Ο Ιακωβινισμός και εμείς (1938)

Περί Ρατσισμού (1938)

Να ζούμε… και να πεθαίνουμε ως δημοκράτες; Όχι (1938)

Να πεθαίνεις ως δημοκράτης ή να επιβιώνεις ως φασίστας (1938)

Ο αληθινός γαλλικός σοσιαλισμός (1940)

Αγάπη για την πατρίδα, αγάπη για την Ευρώπη (1941)

Η μοίρα της Ευρώπης (1942)

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΕΔΩ

Φασιστικός Σοσιαλισμός - Pierre Drieu La Rochelle

 

Υπάρχουν βιβλία που διαβάζονται ως ιστορικά ντοκουμέντα και υπάρχουν βιβλία που, παρά το πέρασμα των δεκαετιών, συνεχίζουν να προκαλούν, να ενοχλούν και να γεννούν ερωτήματα. Ο «Φασιστικός Σοσιαλισμός» του Pierre Drieu La Rochelle ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Πρόκειται για ένα έργο που δεν αφήνει τον αναγνώστη αδιάφορο, καθώς τον μεταφέρει στην ταραγμένη Ευρώπη του Μεσοπολέμου, σε μια εποχή κατά την οποία ολόκληρος ο παλιός κόσμος φαινόταν να καταρρέει και νέες πολιτικές δυνάμεις επιχειρούσαν να δώσουν απαντήσεις στα μεγάλα κοινωνικά και εθνικά ζητήματα της εποχής.

Ο Pierre Drieu La Rochelle υπήρξε μία από τις πιο σύνθετες και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της γαλλικής διανόησης. Σπουδαίος συγγραφέας, δοκιμιογράφος και πολιτικός στοχαστής, αφιέρωσε μεγάλο μέρος του έργου του στην αναζήτηση μιας εναλλακτικής πορείας για την Ευρώπη, πέρα από τον φιλελεύθερο καπιταλισμό και τον μαρξιστικό κομμουνισμό. Παραγνωρισμένος σήμερα από τα επίσημα εκπαιδευτικά προγράμματα, παραμένει ένας από τους σημαντικότερους μάρτυρες της πνευματικής και πολιτικής κρίσης που συγκλόνισε τη Γηραιά Ήπειρο κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Πρόκειται για μια συλλογή πολιτικών κειμένων και άρθρων της δεκαετίας του 1930, μέσα από τα οποία παρακολουθεί κανείς την εξέλιξη της σκέψης του συγγραφέα. Ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή με φιλοσοφικές, κοινωνικές και πολιτικές αναζητήσεις που αποτυπώνουν το κλίμα μιας εποχής γεμάτης συγκρούσεις, αμφισβητήσεις και επαναστατικές ιδέες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσπάθεια του Drieu να εξετάσει κριτικά τις παραδοσιακές διακρίσεις μεταξύ «Αριστεράς» και «Δεξιάς». Για τον Γάλλο διανοούμενο, οι έννοιες αυτές δεν ήταν αιώνιες ή αμετάβλητες, αλλά ιστορικά μεταβαλλόμενες κατηγορίες, των οποίων τα περιεχόμενα μπορούσαν να μετασχηματιστούν και να συγχωνευθούν σε νέες πολιτικές συνθέσεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο επιχειρεί να ερμηνεύσει το φαινόμενο του φασισμού ως μια απόπειρα συνδυασμού του εθνικού στοιχείου με κοινωνικές και σοσιαλιστικές διεκδικήσεις.

Το βιβλίο δεν έχει χαρακτήρα μιας απλής απολογίας, αλλά αντιθέτως, ο Drieu αντιμετωπίζει με κριτικό βλέμμα τόσο τα φασιστικά καθεστώτα όσο και τα κινήματα που εμπνεύστηκαν από αυτά. Ως διανοούμενος με έντονη ανεξαρτησία σκέψης, δεν διστάζει να επισημάνει αντιφάσεις, αποτυχίες και αδυναμίες. Αναζητά μια σύνθεση που θεωρεί ότι δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί, εξετάζοντας τις κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που θα μπορούσαν να την πραγματώσουν.

Παράλληλα, το έργο προσφέρει μια συναρπαστική περιήγηση στη γαλλική πολιτική ζωή της δεκαετίας του 1930. Μέσα από τις σελίδες του παρελαύνουν προσωπικότητες, κινήματα και ιδεολογικά ρεύματα που καθόρισαν την πορεία της Γαλλίας πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο αναγνώστης γνωρίζει τον κόσμο του Jacques Doriot και του Γαλλικού Λαϊκού Κόμματος, τις αντιπαραθέσεις με τον κομμουνισμό και τον συντηρητικό εθνικισμό, καθώς και τα δραματικά γεγονότα που σημάδεψαν την πολιτική ιστορία της εποχής.

Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου είναι η έμφαση που δίνει ο συγγραφέας στον ρόλο των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων. Ο Drieu θεωρούσε ότι η λεγόμενη μικρομεσαία τάξη βρισκόταν παγιδευμένη ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον κομμουνισμό και ότι μπορούσε να αποτελέσει έναν αυτόνομο πολιτικό παράγοντα. Η ανάλυσή του πάνω σε αυτό το ζήτημα εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου οι οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις επηρεάζουν εκ νέου τα μεσαία στρώματα σε ολόκληρη τη Δύση.

Ιδιαίτερη θέση στο έργο κατέχει και το ευρωπαϊκό όραμα του συγγραφέα. Ο Drieu οραματιζόταν μια Ευρώπη που θα υπερέβαινε τα στενά εθνικά πλαίσια, χωρίς όμως να απορρίπτει την πολιτιστική και ιστορική της ταυτότητα. Επρόκειτο για μια διαφορετική σύλληψη της ευρωπαϊκής ενότητας από εκείνη που επικράτησε μεταπολεμικά, γεγονός που προσδίδει στο βιβλίο ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον για όσους επιθυμούν να μελετήσουν εναλλακτικά οράματα για το μέλλον της ηπείρου.

Η αξία της νέας κυκλοφορίας των εκδόσεων Λόγχη, βρίσκεται κυρίως στο ότι αποτελεί ένα παράθυρο σε μια εποχή μεγάλων αναζητήσεων, αμφισβητήσεων και συγκρούσεων, όταν διανοούμενοι και πολιτικά κινήματα προσπαθούσαν να κατανοήσουν την παρακμή του παλιού κόσμου και να σχεδιάσουν το μέλλον.

Η έκδοση αυτή προσφέρει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να γνωρίσει από πρώτο χέρι τη σκέψη ενός από τους πλέον συζητημένους Γάλλους συγγραφείς του 20ού αιώνα. Ανεξάρτητα από τη συμφωνία ή τη διαφωνία με τις θέσεις του, το βιβλίο αποτελεί πολύτιμο υλικό για όσους ενδιαφέρονται για την πολιτική ιστορία, την ιστορία των ιδεών, τη διανόηση του Μεσοπολέμου και τις μεγάλες ιδεολογικές συγκρούσεις που διαμόρφωσαν τον σύγχρονο κόσμο.

Ο «Φασιστικός Σοσιαλισμός», σε μετάφραση και επιμέλεια του Κωνσταντίνου Μποβιάτσου είναι ένα έργο που καλεί τον αναγνώστη να σκεφτεί, να προβληματιστεί και να εξετάσει κριτικά τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις του παρελθόντος και του παρόντος. Ένα βιβλίο για όσους αναζητούν όχι εύκολες απαντήσεις, αλλά βαθύτερη κατανόηση των ιδεών που σημάδεψαν την ευρωπαϊκή ιστορία.

ΠΗΓΗ