του Κωνσταντίνου Μποβιάτσου
«Τα αποδυτήρια της φιλοξενούμενης ομάδας είναι σαν φυλακή. Χωρίς παράθυρα και χωρίς φυσικό φως. Τα μπάνια είναι απαράδεκτα και διαλυμένα. Μετά βγαίνεις στο γήπεδο για να τους αντιμετωπίσεις, αυτούς τα ονομαζόμενα “Λιοντάρια”. Και όταν ξεκινά ο αγώνας έχεις εναντίον σου τους περιβόητους οπαδούς της, μιας από τις πιο επικίνδυνες Firm της Αγγλίας και οχι μόνο».
Αυτά είναι τα λόγια ενός Εγγλέζου χρονογράφου του ποδοσφαίρου, που ξεκίνησε την καριέρα του σαν ένας μέτριος ποδοσφαιριστής και είχε αντιμετωπίσει στο παρελθόν την Millwall. Ακριβώς, μιλάμε πλέον όχι τόσο για την ομάδα, αλλά για το κοινωνικό φαινόμενο Millwall και τους οπαδούς της. Αυτή η ομάδα είναι ένα και το αυτό τόσο με τους οπαδούς της, όσο και με το γήπεδο της, το “The Den”, που βρίσκεται στο νοτιοανατολικό Λονδίνο και σε μια περιοχή που είχε την ονομασία "The Isle of Dogs". Και όλα αυτά όπως ανέφερα, μέσα από μια κοινωνική σφαίρα και όχι μόνο ποδοσφαιρική. Μια ομάδα που ποτέ κατά την ύπαρξη της δεν κέρδισε ούτε ένα τίτλο, αλλά συμβόλιζε και συμβολίζει πάνω από όλα, την ιστορία μιας συνοικίας και τους κατοίκους της. Μια συνοικία μοναδική, που έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην δημιουργία της μικρής αυτής ομάδας και των επικινδύνων οπαδών της. Αυτών που έγινα γνωστοί για τις συγκρούσεις μέσα στο γήπεδο, στους δρόμους, στους σταθμούς και σε όλη την Αγγλία (στην Ευρώπη έπαιξε μια φορά και δημιούργησε το χάος). Αυτών των οπαδών που λίγοι γνωρίζουν την ιστορία τους και τους ιστορικούς λόγους που αποτέλεσαν ένα τέτοιο φαινόμενο. Η Millwall έχει αυτήν την μοναδικότητα.
Από το 1885 που ιδρύθηκε, δεν κέρδισε όπως είπαμε, τίποτε. Έπαιζε πάντα μεταξύ δεύτερης και τρίτης κατηγορίας, με μια παρουσία στην μεγάλη κατηγορία και μια συμμετοχή σε ένα τελικό κυπέλλου Αγγλίας. Αλλά έγινε γνωστή, παρόλα αυτά, σε όλη την Ευρώπη. Ακούγεται παράδοξο ίσως. Απέκτησε όμως αυτήν την φήμη εξ αιτίας των οπαδών της, που μετέφεραν τα χρώματα της ομάδας παντού, με τιμή, περηφάνια και φυσικά με την βία. Πρόκειται για σκληρούς οπαδούς, για μια Firm, που είναι από τις πιο ριζοσπαστικές στο Ηνωμένο Βασίλειο. Χρειάζεται μια ανάλυση ιστορικοκοινωνική και κάποιο ταξίδι στο παρελθόν. Στην εποχή της βιομηχανικής επανάστασης, του Τζακ του Αντεροβγάλτη και των γεμάτων από εργάτες λιμανιών, τα οποία έσφυζαν από ζωή, κίνηση, ποτό και βία.
Στο γενικό χάος της ομίχλης του Λονδίνου, υπάρχει μια περιοχή όπου το σύμβολο της βιομηχανικής επανάστασης ήταν σε εξέλιξη, περισσότερο από τις άλλες : τα επονομαζόμενα docks, δίπλα στον Τάμεση. Μια μεγάλη σε έκταση περιοχή στα νότιο ανατολικά του Λονδίνου, που συγκεντρώνει κάθε είδους εμπόριο και δραστηριότητα ενός μεγάλου λιμανιού. Είναι κάτι σαν χερσόνησος, που κατά το πέρασμα του χρόνου και την αύξηση της εμπορικής κίνησης, μετατράπηκε σε ένα νησί με το παράξενο όνομα: “Το νησί των Σκυλιών”. Ξεχάστε εκείνο το κομψό Λονδίνο με τους κυρίους με τα ψηλά καπέλα τις ομπρέλες και τις μεγάλες φαβορίτες, τις όμορφες κυρίες και τα όμορφα σπίτια σε στυλ Μαίρη Πόππινς και με τους περιποιημένους δρόμους. Η ατμόσφαιρα είναι πολύ ζωντανή, αλλά αλλά πολύ κολασμένη. Και θα είναι έτσι για περίπου 100 χρόνια. Οι καπνοί από τις φάμπρικες της μεταποίησης, ανακατεύονται με διάφορες άλλες άσχημες μυρουδιές που υπάρχουν στην περιοχή και όλα αυτά θυμίζουν κάποια μεσαιωνική περίοδο. Βρώμα, ομίχλη, εγκληματικότητα, φτώχεια και πολύ αλκοόλ. Αυτή η περιοχή δημιουργήθηκε περίπου στα μισά του 1800, κατά την μεγάλη οικονομική έκρηξη της βιομηχανικής επανάστασης και του επιθετικού καπιταλισμού. Ένα τετράγωνο ακανόνιστο οριοθετούσε την περιοχή του Millwall και η οποία συνέχισε να αυξάνεται σταδιακά. Η δημιουργία της περιοχής αυτής, από την αρχή είχε σαν σκοπό την εμπορική ανάπτυξη. Χώρος για οτιδήποτε άλλο δεν υπήρχε, παρά μόνο για μικρά σπίτια, τις εργατικές κατοικίες, χτισμένα με κόκκινα τούβλα και όλα στην σειρά. Και όλα φυσικά μέσα σε μια μουντή ατμόσφαιρα, που πολλές φορές θύμιζε νεκροταφείο.
Κυρίως όμως ήταν έξω από κάθε άλλο οικονομικό και κοινωνικό τομέα, αλλά ακόμη και εκείνον τον γλωσσολογικό. Διότι σε αυτήν την περιοχή μιλούν τα αγγλικά με μια παράξενη προφορά, μια μίξη θα έλεγα που προέρχεται από τον Βορρά και συγκεκριμένα από την Σκωτία. Και αυτό διότι οι εργάτες που έρχονται κυρίως σαν μετανάστες, είναι από από την Σκωτία. Διαφορετικοί στην νοοτροπία, μέσα σε έναν κόσμο πολύ δύσκολο. Μιλάμε για ένα πίνακα που θυμίζει περισσότερο θρίλερ, παρά συνοικίες όπως το Hyde Park και Regent Street, τις όμορφες και χαρακτηριστικές περιοχές του Λονδίνου. Αλλά τουλάχιστον μέχρι τον Β ́ Παγκόσμιο Πόλεμο, η περιοχή αυτή, το είδος αυτού του νησιού, ήταν ένα από τα πιο κερδοφόρα για την οικονομία του Λονδίνου. Φυσικά για τις τσέπες των πλούσιων Άγγλων επιχειρηματιών και τραπεζιτικών, δηλαδή του στυγνού καπιταλισμού, Μπορεί βέβαια να μην υπήρχαν οι πολυτέλειες στην περιοχή, αλλά η δουλειά δεν έλειπε ποτέ από κανέναν αλλά ταυτόχρονα με μισθούς πείνας. Σκληρή και ωμή, με πολλές απαιτήσεις και μικρά μεροκάματα. Η περιοχή έπαθε πολλές καταστροφές κατά την διάρκεια των βομβαρδισμών στον Β ́ παγκόσμιο πόλεμο, αλλά μετά την λήξη του πραγματοποίησε ένα πραγματικό άλμα ανασυγκρότησης, που θα την φέρει μέχρι τον μεγάλο αστικό εκσυγχρονισμό του 1967.
Τα πρώτα μουσικά ακούσματα rock, underground, punk, Οi και post punk, σε συνδυασμό με τις παμπς και τα υποβαθμισμένα κλαμπς, αποτελούν μια κοινωνική επανάσταση στο Λονδίνο και φυσικά θα απασχολήσει και την περιοχή του Millwall, το οποίο θα γνωρίσει το πρώτο κύμα σκληρής ανεργίας και τα πρώτα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα και ταραχές. Είναι ο ερχομός των διάσημων πλέον containers με τα εμπορεύματα, που τα παλαιά docks δεν μπορούσαν πλέον να διαχειριστούν. Εδώ η νεωτερικότητα θα παρασύρει ένα μεγάλο μέρος εργατών και θα επιφέρει ριζικές αλλαγές. Θα έλεγα ένα εκρηκτικό κοινωνικό κοκτέιλ: ανεργία, μουσική, μπύρα, φασαρίες και άρνηση της εξουσίας. Αυτοί είναι οι εργάτες, αυτός είναι ο απλός λαός, που είχε ιδρύσει την ποδοσφαιρική ομάδα Millwall f.c. Μια ομάδα "ανώμαλη" από το ξεκίνημα της. Έχουν ένα λιοντάρι σαν σύμβολο και παίζουν σε ένα γήπεδο κάπως ανώμαλο, ακόμη και από αρχιτεκτονικής άποψης, τελείως λάθος. Δύσκολο να βγεις χωρίς απώλειες σωματικές από μια τέτοια πύρινη ατμόσφαιρα. Περήφανοι για την κοινωνική τους κατάσταση, την περιβόητη working class, η οποία βαδίζει πάνω στα όρια της προόδου, οι οπαδοί της Millwall αυτοπροσδιορίζονται ήδη σαν οι τελευταίοι μάρτυρες ενός προκεχωρημένου φυλακίου του παλαιού τοπικού πολιτισμού, παράδοσης και τρόπου ζωής, που σνομπάρονται πλέον από την κοινωνία του Λονδίνου. Η ολική απομόνωση αυξάνεται σταδιακά από τον υπόλοιπο κόσμο της μεγαλούπολης. Αυτόν τον κόσμο των δήθεν κοινωνικών τίτλων, της μόδας με το στυλ της Βασίλισσας, του καθωσπρεπισμού και των πολλών “πρέπει”. Εδώ δεν υπάρχει χώρος για όλα αυτά και δεν το θέλουν, έτσι και αλλιώς. Είναι μια πραγματική working class, που έχει χάσει την ελπίδα της μαζί με τα docks και την παράδοση που πεθαίνει. Το λένε άλλωστε και με το διάσημο σύνθημα που οι ίδιοι εφηύραν: «No one likes us, we don't care, we are Millwaall from the Den»
Οι μηχανές σταμάτησαν, τα ναυπηγεία έκλεισαν και η περιοχή έγινε όλο και περισσότερο μια γη της κοινωνικής απελπισίας. Μια οικονομική κατάθλιψη. Η πολλαπλή φυσικά. Και αυτήν την φορά πολύ πιο δύσκολη να αντιμετωπιστεί σε σχέση με τους βομβαρδισμούς του πολέμου. Μέσα από αυτές τις συνθήκες, γεννήθηκε και ο μύθος του νότιου ανατολικού Λονδίνου, της περιοχής αυτής που οι κανόνες είναι δύσκολο να εφαρμοστούν. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται και αποκτούν δύναμη κάποιες παρέες που ασχολούνται με τις μικροκλοπές και άλλου είδους παράνομες ενέργειες μικρής όμως σημασίας. Στην νότια πλευρά και γύρω από το παλαιό Νησί των Σκυλιών, δρουν οι Richardson, μια συμμορία εγκληματική που εναντιωνόταν σε αυτή την συμμορία του ανατολικού Λονδίνου ( East end), τους Kray. Kαι για να το μεταφράσουμε πιο ποδοσφαιρικά, μιλάμε πλέον για West Ham εναντίον Millwall. Έτσι γεννιέται η τεράστια αυτή ποδοσφαιρική αντιπαλότητα στην Αγγλία. Αλλά για να πούμε και την αλήθεια, ήδη από την εποχή της μεγάλης κρίσης, ένα επεισόδιο είχε ανάψει τα αίματα των workers του Ανατολικού Λονδίνου και των Σκοτσέζων της Millwall: οι δεύτεροι είχαν σπάσει την την γενική απεργία των λιμενεργατών. Πως έγινε αυτό; Οι εργάτες από το Millwall, παρουσιάστηκαν στην άλλη μεριά του Τάμεση για να δουλέψουν κανονικά..έτσι απλά.
Οι δυο firm των οπαδών,το 1967, σε συνεργασία με τις αντίστοιχες συμμορίες τους Kray και τους Richardson, καταλήγουν σε αιματηρές συγκρούσεις ανοίγοντας έτσι την μεγάλη εποχή των hooligans. Είναι ένας αιματηρός πόλεμος. Από την μια μεριά οι εργάτες από τις αποβάθρες και από την άλλη οι εργαζόμενοι του East London. Γεννιούνται έτσι οι περιβόητοι “Inter City Firm”, για την West Ham και οι “The Bushwackers”, για την Millwall. Mιλάμε πλέον για σκηνές βγαλμένες από ταινία, σαν την γνωστή "Τhe Warriors", αλλά γυρισμένη όμως στο Λονδίνο. Κυρίως στο “Τhe Den”, κανείς δεν ερχόταν με ευχαρίστηση. Η Millwall Road, η οδός που οδηγεί στο γήπεδο, έγινε ένας αστικός θρύλος, ο οποίος μεταδιδόταν από αυτί σε αυτί, πίνοντας μπύρες και διάγοντας ο ένας στον άλλον τις περιπέτειες του εκεί, στον καταραμένο εκείνο δρόμο και γήπεδο και ιδιαίτερα στις τρομακτικές γέφυρες τρένων, που αποτελούσαν ένα επικίνδυνο πέρασμα, Μπορούσε να σου συμβεί οτιδήποτε εκεί, κάθε στιγμή και κάθε μέρα...Η απομόνωση, η μισαλλοδοξία και η μηδενική προοπτική για καλυτέρευση, κάνουν τους “Bushwackers” και αργότερα τους ψυχοπαθείς”Treatment” άλλα και τους F-Troop στην συνέχεια, μια μεγάλη ομαδική δύναμη. Εδώ, περισσότερο από από άλλες περιοχές της Αγγλίας, το κοινωνικό φαινόμενο των skinheads, ανεξάρτητα από το πως γεννήθηκε, έδωσε μια άλλη ιδεολογική νότα, εξ αιτίας της επιτυχημένης διείσδυσης του National Front και άλλων εθνικιστικών κινημάτων. Άλλη μια ταινία που μας τα δείχνει όλα αυτά είναι το "This is England".
Είναι μια αποφασιστική καμπή της ποδοσφαιρικής ιστορίας της Αγγλίας. Η Margaret Thatcher, μόλις εξελέγη πρωθυπουργός και η αντιδραστική και σκληρή καπιταλιστική πολιτική της, θα σπρώξει τα πράγματα σε μια άλλη διάσταση. Αυτό συμβαίνει όχι μόνο στο Millwall, αλλά και σε ένα μεγάλο κομμάτι της χώρας, όπου η εργατική τάξη θα υποστεί μια εκμετάλλευση και θα χάσει πολλά από τα δικαιώματα της, Μισθοί χαμηλοί, μειωμένη κοινωνική ασφάλιση και τα προβλήματα της ανεργίας πολλαπλασιάζονται. Και μέσα σε όλο αυτό το χάος και τις ακραίες φιλελεύθερες θέσεις και πράξεις της κυβέρνησης, το πέταλο της Millwall, θα πάρει την μορφή του λιονταριού και θα αντιδράσει μέσα και έξω από τα γήπεδα. Δεν έχουν τίποτε να χάσουν. Βάζουν σε δύσκολες καταστάσεις την αστυνομία κατά την διάρκεια των παιχνιδιών με συνεχείς επιθέσεις μέσα στο τερέν. Και ακριβώς στις αρχές του 1980 κάνει την εμφάνιση του ένα αυτοσχέδιο όπλο, που σκορπίζει τον φόβο στην Αγγλία, το περιβόητο “Millwall’s Brick”. Πρόκειται για εφημερίδες βρεγμένες και τυλιγμένες τόσο σφιχτά, σαν να είναι πρεσαρισμένες, που χρησιμοποιούταν σαν όπλο, σε μάχες σώμα με σώμα. Είναι η υπογραφή των Bushwackers, μαζί με την απαραίτητη μαχαιριά. Αυτό δυσκολεύει τα πράγματα τόσο με την αστυνομία, όσο και με τους αντιπάλους οπαδούς. Στο μεταξύ η Millwall παλεύει στις μικρές και φτωχές κατηγορίες της Αγγλίας, αντικατοπτρίζοντας και την εικόνα όλης της συνοικίας. Η ομάδα δεν μπορεί να κάνει κάτι καλύτερο από το να παίζει ένα ποδόσφαιρο αμυντικό και σκληρό, με πολλά φάουλ και πολλά χτυπήματα. Καμιά ποιότητα. Στυλ παιχνιδιού που τραγουδήθηκε από πολλά underground γκρουπ ...Είναι ο πραγματικός καθρέπτης της περιοχής.
Ο χρόνος όμως έκανε αυτό που οι βόμβες, η εξαθλίωση, η ανεργία, οι συλλήψεις και τα γκλοπς δεν έκαναν. Η περιοχή δέχτηκε και αυτή τις επενδύσεις των πολυεθνικών, τον εκσυγχρονισμό με τις τεράστιες υπερκατασκευές. Και κυρίως το γήπεδο, αυτό το άσχημο και όχι βολικό γήπεδο, αυτό που για εκατό περίπου χρόνια φιλοξένησε την Millwall, φοβίζοντας τις μικρές και τις μεγάλες ομάδες. Σήμερα δεν υπάρχει πια. Την δεκαετία του 1990 όλοι μετακόμισαν στο “The new Den”, λίγες εκατοντάδες μέτρα από το παλιό. Βέβαια η ατμόσφαιρα μοιάζει σε στυλ με την παλιά, αλλά άλλαξαν και πολλά στην Αγγλική κοινωνία.
Τέλος πάντων, ανάμεσα σε συνειδησιακά προβλήματα, καταπίεση, συγκρούσεις , τίτλοι της πρώτης σελίδας των εντύπων, τις εφημερίδες τυλιγμένες και να χρησιμοποιούνται σαν όπλα και μια γενική μιζέρια και εξαθλίωση, η Μillwall συνεχίζει να υπάρχει χάριν στην συμπαράσταση των κατοίκων μιας περιοχής, που έχει συζητηθεί και μισηθεί. Αλλά όμως που παραμένει μέχρι σήμερα ένα είδος κοινωνικής αντίστασης σε έναν κόσμο ξεχασμένο, έναν κόσμο που δεν έχει πια ταυτότητα. Για όλους αυτούς που θαμμένοι κάτω από το κυριλέ και ψεύτικο χαλί του μοντέρνου κόσμου και του σύγχρονου ποδοσφαίρου των πολυεθνικών, η Millwall και οι οπαδοί της θα παραμείνουν περιθωριακοί. Αλλά κάτω από τους ήχους του “London Calling” των Clash, για κάποιους σαν εμάς, τους νοσταλγούς και λάτρεις του αληθινού ποδοσφαίρου και οπαδισμού, τύποι τον Harry The Dog (ηγετη των χούλιγκανς της δεκαετίας του 80 των F-Troop), άλλα και του Ginger Bob λίγο αργότερα, παραμένουν στο μυαλό μας μαζί με το φαινόμενο Millwall, ζωντανοί και αναλλοίωτοι από την λαίλαπα της νeωτερικότητας...
